Oké, laten we eerlijk zijn. Toen ik net begon te lezen over thuisonderwijs, had ik een bepaald plaatje in mijn hoofd. We zouden om 8 uur beginnen. De kinderen zouden enthousiast aan een tafel in een speciaal ingerichte schoolkamer zitten. We zouden gestructureerd door de dag heen werken. Om 15:00 waren we klaar en had iedereen alles geleerd wat op het lijstje stond.
Het duurde niet lang om te leren, van andere thuisonderwijzers op het internet, dat zo’n plaatje helemaal niet hoeft of nodig is in een thuisonderwijsgezin. De inmiddels jarenlange ervaring leert me tevens dat een perfecte planning niet bestaat. Dat flexibiliteit niet hetzelfde is als chaos. En dat een goede dagplanning niet draait om strakke tijdblokken, maar om ritme en realisme.
Het probleem met ‘schoolachtige’ planning
Ik zie het vaak bij beginnende thuisonderwijs ouders. Ze nemen het schoolsysteem over: maandag tot en met vrijdag, half 9 beginnen met 45 minuten rekenen, dan 5 minuten pauze, dan 45 minuten taal. Ze proberen thuis een schooldag na te bootsen.
Maar hier is het ding: thuisonderwijs is geen school. Dat is júist de kracht ervan.
Op school zijn die strakke blokken nodig. Een juf heeft 30 kinderen. Ze moet structuur hebben om het overzicht te houden. Maar thuis? Thuis heb je de luxe om te werken zoals jouw kind leert. En dat is zelden in keurig nette blokjes van 45 minuten.
Ik merk bij mijn eigen kinderen: de een heeft korte, intensieve sessies nodig. Even 20 minuten vol concentratie, dan een pauze met beweging. De ander kan urenlang in iets duiken als het onderwerp haar pakt.
Een strakke planning die niet aansluit bij hoe jouw kind werkt? Die gaat niet werken. Hoe mooi je schema ook is.
Wat wel werkt: ritme in plaats van roosters
Na veel trial and error ben ik overgestapt van roosters naar ritme. Het klinkt vaag, maar het verschil is enorm.
Een rooster zegt: om 9:00 doen we rekenen, om 9:45 taal.
Een ritme zegt: na het ontbijt doen we eerst iets met cijfers, dan bewegen we, dan iets met lezen.
Zie je het verschil? Het ene is rigide, het andere geeft veel meer ademruimte.
Bij ons thuis ziet een gemiddelde dag er zo uit:
- Ochtend: We beginnen rustig. Ontbijt, aankleden, ontbijt opruimen, tanden poetsen, haren kammen… Geen haast. Ergens tussen 8:00 en 9:00 beginnen we met ‘schoolwerk’ – dingen die concentratie vragen. Rekenen, lezen, schrijven.
- Late ochtend: Als de focus wegebt, switchen we naar iets actiefs. Naar buiten, bewegen, iets maken met onze handen.
- Middag: Creatieve of ontdekkende dingen. Een experiment, een project, iets lezen over dinosaurussen omdat dat nu interessant is.
- Einde middag: Vrij spel, vriendjes, buitenschoolse activiteiten.
- Avond: samen eten, iedereen naar boven, de oudsten lezen of schrijven of tekenen nog wat terwijl de jongste al slaapt.
Maar let op: dit is ons ritme. Jouw ritme kan er totaal anders uitzien. En dat is oké.
De ‘core subjects’ eerst-aanpak
Een tip die bij veel thuisonderwijs gezinnen werkt: doe de essentiële dingen eerst.
Bij ons betekent dat: rekenen, lezen, schrijven in de ochtend. Als die gedaan zijn, is de druk eraf. De rest van de dag voelt als bonus.
Dit heeft twee voordelen. Ten eerste: je kind is ’s ochtends vaak frisser. De focus is beter. Ten tweede: het geeft jou rust. Je hebt niet de hele dag dat stemmetje in je achterhoofd dat fluistert “we moeten nog rekenen”.
En eerlijk? Sommige dagen komen we niet verder dan die core subjects. En dat is genoeg. Echt genoeg.
Hoeveel uren moet je eigenlijk ‘school’ doen?
Dit is een vraag die ik vaak krijg. En het antwoord verrast mensen: veel minder dan je denkt.
Op school zit een kind 6 uur per dag in de klas. Maar hoeveel van die tijd is echte leertijd? Er is wachten op anderen, overgangen tussen activiteiten, klassengesprekken waar je kind niet actief bij betrokken is, gedoe met materialen.
Onderzoek laat zien dat de daadwerkelijke instructietijd op school vaak maar 2-3 uur per dag is.
Thuis, één-op-één of in een klein groepje? Dan heb je die tijd puur voor leren. Geen wachten. Geen gedoe.
Bij ons zijn we vaak ‘klaar’ met de basics na 2 uur. Soms 3 uur. En de rest van de dag is leren door spelen, ontdekken, bewegen.
En weet je wat? De kinderen leren meer. Ze onthouden beter. Ze zijn minder moe.
Dus als jij je zorgen maakt dat je niet genoeg ‘schooltijd’ doet: adem uit. Kwaliteit gaat boven kwantiteit.
De flexibele planning: embrace the chaos
Hier is een geheim dat ik graag eerder had geweten: de beste leerdag is vaak niet de dag die volgens plan verloopt.
Laatst waren we bezig met rekenen. Mijn zoon vroeg iets over hoe groot de aarde is. Dat leidde tot een gesprek over het zonnestelsel. Voor we het wisten waren we YouTube video’s aan het kijken over ruimtevaart, hadden we de afstanden tussen planeten opgezocht, en waren we planeten aan het tekenen op schaal.
Volgens mijn planning hadden we breuken moeten doen. In plaats daarvan deden we astronomie, rekenen, tekenen, en science in één heerlijke flow.
Was dat een ‘mislukte’ dag omdat we niet het schema volgden? Of juist een succesvolle dag omdat mijn kind gepassioneerd leerde?
Ik stem voor dat tweede.
Praktische voorbeelden: dagplanningen voor verschillende leeftijden
Kleuters (4-6 jaar):
- Korte sessies van 10-15 minuten
- Veel afwisseling tussen zitten en bewegen
- Leren door spelen: bouwen, knutselen, voorlezen
- Totale ‘structuurtijd’: 1-2 uur verspreid over de dag
Groep 3-4 (6-8 jaar):
- Ochtend: 30 min rekenen, 30 min lezen/schrijven
- Korte pauze: bewegen, snack
- Late ochtend: project of creatief werken (45 min)
- Middag: vrij spel, buitenspelen, ontdekken
- Totale ‘structuurtijd’: 2-3 uur
Groep 5-6 (8-10 jaar):
- Ochtend: 45 min rekenen, 30 min taal
- Pauze met beweging en/of huishoudklusjes
- Late ochtend: wereldoriëntatie of project (1 uur)
- Middag: eigen interesses, lezen, creatief werken
- Totale ‘structuurtijd’: 3-4 uur
Groep 7-8 (10-12 jaar):
- Ochtend: zelfstandig werken aan hoofdvakken (1,5-2 uur)
- Pauze met beweging en/of huishoudklusjes
- Late ochtend: samen projecten of nieuwe concepten (1 uur)
- Middag: eigen leerprojecten, hobby’s, lezen
- Totale ‘structuurtijd’: 3-4 uur
De rol van seizoenen en energie
Iets wat ik geleerd heb: onze planning verandert met de seizoenen.
In de winter, als het buiten koud en donker is, werken we ’s ochtends langer binnen. De middag is voor binnenactiviteiten.
In de zomer? Dan beginnen we vroeg, doen we het belangrijkste voor het te warm wordt, en zijn we ’s middags buiten. Leren gebeurt in de natuur, tijdens wandelingen, bij de speeltuin, bij water.
En dat is oké. Sterker nog, dat is gezond. We zijn geen robots. We mogen meebewegen met de natuurlijke ritmes van het jaar.
De waarheid over ‘off days’
Er zijn dagen dat het gewoon niet lukt. Je kind is moe, chagrijnig, of gewoon niet in de stemming. Jij bent moe. Er is gedoe geweest. De focus is weg.
Op school moet de dag doorgaan. Thuis? Thuis mag je soms zeggen: vandaag niet.
We nemen dan een ‘natuur dag’ – de hele dag buiten. Of een ‘bouw dag’ – lego, minecraft, maken. Of gewoon een rustdag – lezen, film kijken, chillen.
En weet je? Die dagen zijn ook leren. Misschien niet volgens het curriculum, maar wel voor het leven.
7 dagen per week, 52 weken per jaar
In ons gezin werken we eigenlijk elke dag van het jaar, het hele jaar met dit ritme. Ook in de weekenden beginnen de dagen op dezelfde manier. Dat geeft veel vrijheid om off days te hebben waar nodig, en geeft de kinderen veel houvast en voorspelbaarheid. In een groot gezin met vier kinderen is het heel lekker als iedereen weet waar hij of zij aan toe is.
De vaakst terugkomende reden voor een dagje afwijken van het ritme is als we naar een museum gaan, op uitstap met andere thuisonderwijzers, als we kamperen of als we op familiebezoek gaan. Die dagen zijn er dus zeker, we hebben zeker geen 365 dagen school per jaar. Leren doen we overigens wél elke dag 😉
Pas het aan jouw situatie aan
Het kan natuurlijk zijn dat jouw situatie er totaal anders uit ziet. Misschien run je een camping en heb je in de zomer nauwelijks tijd voor tafelactiviteiten met je kind, maar in de winter des te meer. Misschien verwacht je een baby en heb je nu helemaal geen energie om veel schoolwerk met je kind te doen. Misschien heb je een co-ouderschap en wil de andere ouder geen onderwijsactiviteiten regelen.
Voor elke situatie zijn ritmes te bedenken. Wij hebben, toen we een tijd lang geen opvang hadden, onze werkdagen versnippert: ik werkte van 5-9 (gaap), terwijl mijn man de kinderen hielp met opstaan en ontbijten. Hij werkte dan van 9-13, waarna we met z’n allen lunchte. Dan deed ik weer een blok werk en was hij weer bij de kinderen. Het schoolwerk werd ook op die dagen tussen ons verdeeld.
We hebben ook een gastouder gehad die geen schoolwerk met ze wilde doen op haar twee dagen. Prima, dan deden we op de andere dagen gewoon een klein beetje meer. Zeker als je het over elke dag van het jaar verdeeld, zonder 12 weken schoolvakanties, is er een heleboel mogelijk.
Praktische tools die helpen
Een paar dingen die bij ons werken:
- Visuele dagplanning: Een simpel whiteboard met magneetjes. Groene magneet = klaar, rode = nog te doen. Kinderen kunnen zelf zien waar ze staan.
- Timer: Voor kinderen die moeite hebben met tijdsbesef. “We doen nog 20 minuten rekenen, dan is de timer af.”
- Keuze binnen structuur: “We doen nu iets met taal. Wil je lezen of schrijven?” Geeft autonomie zonder chaos.
- Wekelijkse review: Elke zondag kijken we terug: wat ging goed? Wat niet? Wat willen we volgende week anders? We bespreken dan ook wat ze de komende week kunnen verwachten qua uitjes, speelafspraakjes en andere activiteiten.
Het loslaten van perfectie
Hier is mijn grootste les over planning: perfectie bestaat niet.
Er zal geen week zijn waarin alles volgens plan gaat. Iemand wordt ziek. Er is een verjaardag. Het onderwerp boeit niet. Je hebt zelf een slechte dag.
En dat is oké.
Thuisonderwijs draait niet om de perfecte dag. Het draait om de lange termijn: groeien je kinderen? Leren ze? Zijn ze gelukkig? Ontwikkelen ze nieuwsgierigheid?
Als het antwoord daarop ja is, dan doet je planning het goed. Ook al ziet het er anders uit dan je voorstelde.
Dus maak een planning. Maar houd hem alsjeblieft licht. Flexibel. Levend.
Want de beste planning is er één die meegaat met jullie mooie gezin, niet één die jullie gezin moet volgen.