Laat ik beginnen met iets wat ik normaal gesproken niet snel doe: mezelf in een hokje plaatsen.
Ik behoor tot de groep ouders in Nederland die zich beroept op artikel 5 onder b van de Leerplichtwet – de levensbeschouwelijke vrijstelling van de inschrijfplicht. Mijn diepgewortelde levensovertuiging botst fundamenteel met de richting van alle scholen in mijn wijde omtrek. Dáárom gaan mijn vier kinderen niet naar school.
Ik noem mijn exacte overtuiging bewust nooit bij naam. Niet omdat ik iets te verbergen heb, maar omdat ik weiger mee te werken aan een hiërarchie van overtuigingen — alsof de ene visie ‘geldiger’ of ‘normaler’ is dan de andere. Daar schreef ik al eerder dit stuk over: Waarom ik nooit vertel wat mijn levensovertuiging is.
Wat ik wél hardop zeg: ik ben ouder van drie van de 2.500 kinderen in Nederland met deze vrijstelling. En de recente, ingrijpende uitspraak van de Hoge Raad raakt ons allemaal recht in het hart.
Wat er in Den Haag écht speelt
De Hoge Raad oordeelde onlangs dat wanneer er een openbare school in de buurt is, ouders in principe geen aanspraak meer kunnen maken op een richtingsbezwaar. De filosofie daarachter? Openbaar onderwijs is pluralistisch en neutraal; het zou er voor iedereen moeten zijn.
In politiek Den Haag werd de conclusie vlijmscherp en snel getrokken: in de regio Den Haag alleen al zouden na de zomer 102 kinderen per direct terug naar school moeten. Wethouder Hilmar Bredemeijer verklaarde stellig op de radio: “Ik heb niks tegen thuisonderwijs, maar deze kinderen zijn nu echt uit beeld.”
Dat laatste punt over toezicht begrijp deels. De Onderwijsinspectie houdt inderdaad geen toezicht op gezinnen met een vrijstelling. Dat de politiek daar een maatschappelijk debat over wil voeren, is legitiem en begrijpelijk.
Maar het antwoord op het politieke argument ‘kinderen zijn uit beeld’ is niet automatisch: ‘dus dwing ze maar in een schoolbanksysteem’. Het juiste antwoord is: maak het thuisonderwijs op een gezonde manier zichtbaar, zonder de essentie ervan te vernietigen.
En terwijl Den Haag debatteert, filmt de media in haar items keer op keer diezelfde, clichématige keukentafel.
Hoe het er bij ons écht uitziet
Laat me de camera eens omdraaien naar de werkelijkheid.
Vera is tien. Gisteren heeft ze nieuwe vrienden gemaakt en oude vrienden ontmoet op het strand en heerlijk met hen in het water gespeeld. Daarna heeft ze in de schaduw twee uur lang liggen lezen. Haar nieuwste obsessie? Allerlei “…voor Dummies” boeken: over houtbewerken, zeilen en Minecraft bijvoorbeeld. Daarna is ze zelfstandig langs buren gegaan om statiegeldflessen en glas op te halen om een centje bij te verdienen. In de avond las ze haar zieke jongere zusje voor.
Lena is negen. Ze zit op scouting, doet aan zwemmen en heeft zich bij het water gisteren ontfermt over een meerkoetennest waar vervelende pubers eieren uit wilde gooien. Ze tekent de prachtigste dieren met behulp van de Simply Draw app. Wie haar ziet interacteren met jong en oud, weet dat haar sociale vaardigheden het allerlaatste zijn waar je je zorgen over hoeft te maken.
Alex is zeven. Hij kan zichzelf urenlang vermaken en verliezen in zijn eigen creativiteit. Hij speelde gisteren moeiteloos met de zoon van een vriendin die over de vloer kwam. Samen storten ze zich op nieuwe Lego bouwsels en Alex hielp vol engelengeduld mee om dat ene blokje te zoeken voor zijn jongere nieuwe vriendje.
Morgen gaan we met zijn allen naar het Rijksmuseum, mits de jongste beter is. In de trein doen we woordslang-spelletjes, weet-kwartetten en lees ik voor over wat we in het museum allemaal gaan zien. Vandaag kijken we alvast SchoolTV en Klokhuis afleveringen over het Rijksmuseum.
Dit is thuisonderwijs. Het is geen arme, geïmproviseerde vervanging van school aan de keukentafel met een hysterische moeder. Het is een uiterst bewuste, rijke en volwaardige manier van leven en organisch leren.
De schadelijke mythe van het ‘keukentafelbeeld’
Het hardnekkige beeld dat de media blijft herhalen – van het eenzame kind dat thuis aan de keukentafel sommen zit te maken – helpt niemand. Sterker nog, het is schadelijk. Het insinueert dat thuisonderwijskinderen sociaal geïsoleerd zijn, dat ouders zonder plan maar wat aanmodderen en dat er buiten de schoolmuren geen sprake is van een echte, volwaardige leerervaring.
Dit vertekende frame maakt het voor beleidsmakers heel makkelijk om ons weg te zetten als een ‘logistiek of maatschappelijk probleem’ dat zo snel mogelijk opgelost moet worden.
Terwijl de werkelijke, constructieve vraag die we zouden moeten stellen luidt: wat hebben (deze) kinderen nodig om optimaal te bloeien? En niet: hoe krijgen we ze via de snelste juridische weg weer in een traditionele klas geperst?
Wat ik bij Hart van Nederland op televisie wilde zeggen
Ik was vandaag bij Hart van Nederland, vanaf minuut 6 in dit filmpje.
Natuurlijk hebben ze niet alles laten zien. Ik heb geprobeerd te vertellen hoe onze realiteit eruitziet.
Ik heb, buiten beeld, willen uitleggen hoe natuurlijk leren werkt. Dat mijn kinderen niet verstopt zitten achter stoffige werkboeken, maar met beide benen in de maatschappij staan. Ik heb verteld waarom ik me niet over mijn levensovertuiging uitlaat, maar dat is eruit geknipt. Ik heb gezegd dat een diepe levensovertuiging niet ‘vager’ of minder valide is dan een traditioneel geloof, en dat het recht op gewetensvrijheid niet afhangt van hoe herkenbaar jouw visie is voor een wethouder of een journalist.
En bovenal heb ik willen laten zien dat thuisonderwijs aan de keukentafel een mythe is.
Wij leren overal. In het bos, in het museum, in de maatschappij, en in het leven zelf. En ook soms aan die keukentafel.
FAQ: Naar aanleiding van de media-aandacht en de Hoge Raad
1. Waarom noemt Iris haar specifieke levensovertuiging niet?
Wanneer je een specifieke stempel op je overtuiging plakt, verplaatst het debat zich direct naar de inhoud van die overtuiging. Mensen gaan er iets van vinden of vergelijkingen trekken. De wet stelt heel bewust geen eisen aan wélke overtuiging geldig is; de wet beschermt de vrijheid van geweten zelf. Door haar overtuiging niet te benoemen, houdt Iris de focus op het principiële grondrecht.
2. Wat is het probleem met de uitspraak van de Hoge Raad over openbare scholen?
De Hoge Raad stelt dat openbare scholen ‘neutraal’ zijn en dat ouders er daarom geen richtingbezwaar tegen kunnen hebben. Maar hoe neutraal is een school waar Pasen en Kerst wel (verplicht) worden gevierd, en Diwali en Offerfeest niet? De uitspraak maakt het beroepen op een 5 sub b-vrijstelling in alle gemeenten met openbaar onderwijs juridisch ontzettend complex: maar de wet is niet gewijzigd.
3. Klopt het argument van wethouders dat thuisonderwijskinderen “uit beeld” zijn?
Administratief gezien klopt dit: ze staan niet ingeschreven in het leerlingvolgsysteem van scholen en vallen buiten het toezicht van de Onderwijsinspectie. Echter, “uit beeld bij de overheid” betekent absoluut niet “uit beeld in de maatschappij”. Deze kinderen nemen volop deel aan sport, verenigingen, cultuur en lokale gemeenschappen. Het gebrek aan overheidstoezicht is een administratieve status, geen sociaal isolement.
4. Waarom is het ‘keukentafelbeeld’ in de media zo hardnekkig en schadelijk?
Televisieprogramma’s en kranten zoeken vaak naar visuele herkenbaarheid: een kind met een pen aan een tafel lijkt op ‘school’. Dit frame reduceert thuisonderwijs tot een slechte kopie van het klaslokaal. Het is schadelijk omdat het voorbijgaat aan de kern van thuisonderwijs: worldschooling en leren van het leven, waarbij de wereld, de natuur en de praktijk de werkelijke leeromgeving vormen.
5. Wat hopen thuisonderwijsouders te bereiken door op landelijke media te verschijnen?
Het doel is om de heersende vooroordelen en angstretoriek te doorbreken met nuchtere, positieve praktijkverhalen. Door te laten zien dat thuisonderwijskinderen opgroeien tot sociale, hoogopgeleide en evenwichtige individuen, hopen ouders dat de politiek stopt met sturen op pure controle en handhaving, en de dialoog opent op basis van vertrouwen en ondersteuning.