Stel je voor: buiten is het donker, koud en nat. De kortste dag van het jaar. En binnen zitten zes mensen in pyjama, met dikke sokken en een mok warme chocolademelk, op de bank. Iemand pakt een cadeautje uit, scheurt het papier open en haalt er een gloednieuw boek uit tevoorschijn. Dan begint het voorlezen.
Geen drukke familiediners. Geen verplichte kerstvisites. Geen stress over wat je schoonmoeder ervan vindt. Gewoon wij, met z’n zesjes, op de bank met een stapel boeken.
Dit is ons Boekenfeest. En het is mijn absolute lievelingsfeest van de hele decembermaand.
Het IJslandse geheim: Jólabókaflóð
Oké, ik heb dit niet zelf bedacht. Het idee komt uit IJsland, waar ze al decennia iets vieren dat Jólabókaflóð heet. Letterlijk vertaald: de kerstboekenoverstroming. En ja, probeer dat maar eens uit te spreken.
Het verhaal gaat terug naar de Tweede Wereldoorlog. IJsland was destijds geïsoleerd door de oorlog, import was nauwelijks mogelijk, en cadeaus kopen was een luxe die de meeste mensen zich niet konden veroorloven. Maar boeken waren niet gerantsoeneerd. En dus begonnen IJslanders elkaar boeken cadeau te doen op kerstavond. Het was goedkoop, het was tastbaar, en je kon er met het hele gezin van genieten.
Die noodoplossing werd een traditie. En die traditie werd een nationale obsessie.
Vandaag de dag worden er op IJsland per hoofd van de bevolking méér boeken uitgegeven dan waar ook ter wereld. De boekverkoop explodeert in de weken voor kerst, uitgeverijen brengen speciaal hun grootste titels uit in november en december, en op kerstavond zit letterlijk heel IJsland te lezen. Kinderen, ouders, grootouders. Iedereen.
En nu komt het interessante deel: IJslanders scoren in internationaal onderzoek consequent als een van de gelukkigste volkeren ter wereld. Zou dat toeval zijn? Of zit er iets in die traditie van samen lezen, samen vertragen, samen tijd doorbrengen in plaats van spullen consumeren?
Ik denk het laatste.
Waarom wij het op de Wintersolstice vieren
Wij vieren Boekenfeest niet op kerstavond, maar op 21 december: de Wintersolstice, de kortste dag van het jaar. En daar zit een bewust idee achter.
De Wintersolstice markeert een keerpunt. Na 21 december worden de dagen weer langer. Het is het moment waarop het licht terugkomt na de langste donkere periode. Voor veel culturen door de geschiedenis heen was dit hét moment van hoop en vernieuwing. De Romeinen vierden Saturnalia. Germanen en Kelten vierden Yule. En wij? Wij vieren Boekenfeest!
Samen lezen op de donkerste dag van het jaar, met kaarsen aan en dekentjes over je heen: het voelt als een klein ritueel van verzet tegen de donkerte. Je kiest voor warmte, voor verhalen, voor elkaar.
En er is een heel praktische reden: de dagen rond kerst zijn bij ons al druk genoeg met familie. Opa’s en oma’s, ooms en tantes, neefjes en nichtjes. Allemaal leuk en waardevol, maar ook vermoeiend. Zeker voor kinderen.
Door Boekenfeest op de 21e te vieren, begint de kerstvakantie met iets intiems, iets dat alleen van ons is. De kinderen zijn nog niet uitgeput door familiebezoeken en kerstdiners. Ze zijn uitgerust, ontspannen en in de juiste stemming om écht te genieten van een cadeau dat geen speelgoed is.
Wat de kinderen krijgen (en waarom het niet alleen boeken zijn)
Het cadeau bestaat bij ons uit twee delen: iets warms en iets om te lezen.
Het warme cadeau is praktisch: een nieuwe pyjama, pantoffels, een dikke trui, wollen sokken. Iets dat ze de hele winter zullen dragen en associëren met die ene gezellige avond. Ik kies hier meestal iets wat ze toch al nodig hadden. Geen overbodige spullen, maar iets nuttigs dat voelt als een cadeautje.
Het lees-cadeau is een boek. Een fysiek boek. En ja, ik weet dat mijn oudsten inmiddels dol zijn op hun e-readers (en ik snap het, e-readers zijn fantastisch voor kinderen die veel lezen). Maar op Boekenfeest gaat het om de ervaring. Om het papier, de geur van een nieuw boek, het gewicht in je handen. Een e-reader open je op elk willekeurig moment. Een fysiek boek dat je cadeau krijgt op de kortste dag van het jaar, dat heeft betekenis.
Voor de jongste kies ik prentenboeken of voorleesboeken. Voor de oudsten zoek ik iets wat aansluit bij waar ze op dat moment in geïnteresseerd zijn. En ik probeer altijd een persoonlijke noot toe te voegen: een briefje waarin ik uitleg waarom ik juist dát boek voor hen heb gekozen. “Ik moest aan jou denken toen ik dit zag, omdat jij altijd vragen stelt over…” Dat maakt het verschil tussen een cadeau en een bewust cadeau.
De voorbereiding (simpeler dan je denkt)
Ik ben geen type dat maanden van tevoren begint met plannen. Boekenfeest is bewust laagdrempelig gehouden. Dit is wat ik doe:
Een week van tevoren:
– Voor elk kind een boek uitzoeken (online, of bij de lokale boekhandel)
– Voor Roel een boek uitzoeken (iets wat hij zelf niet zou kopen maar wel leuk zou vinden)
– Voor mezelf een boek uitzoeken (ja, ik doe ook mee)
– Warme cadeaus regelen: pyjama’s, sokken, pantoffels. Vaak bestel ik dit gewoon online als ik iets tegenkom dat betaalbaar is en goed zit gedurende het hele jaar.
Een dag van tevoren:
– Chocolademelk en lekkers inslaan
– Cadeaus inpakken
Op de dag zelf:
– Huis gezellig maken: LED-kaarsen aan, dekentjes klaar
– Samen koken (de kinderen doen graag mee, en het hoort bij de avond)
– Eten, en dan: uitpakken maar
Dat is het. Geen ingewikkelde draaiboeken, geen wekenlange voorbereiding. Het hele idee is dat het een avond van rust is, niet van stress.
De avond zelf: zo ziet het eruit
We beginnen met (vroeg!) eten. Vaak iets warms, iets waar iedereen van houdt, en de kinderen helpen mee met koken. Niet omdat het moet, maar omdat ze het leuk vinden. De keuken is bij ons altijd een plek waar we samen zijn (en waar stiekem heel veel geleerd wordt, maar dat vertel ik een andere keer).
Na het eten gaan we met z’n allen op de bank. Kaarsen aan, dekentjes erbij, warme drank binnen handbereik. En dan begint het uitpakken. Eén voor één, met aandacht voor elkaar. Niet gehaast, niet alles tegelijk. Iemand pakt uit, de rest kijkt mee, er wordt gelachen, er wordt “oooh” en “aaah” gedaan.
Na het uitpakken begint het lezen. Bij de jongste is dat nog voorlezen: ik of Roel leest voor, de kinderen liggen tegen ons aan. Bij de oudsten is het stiller: iedereen leest zijn eigen boek, af en toe wordt er een passage voorgelezen die grappig of mooi is. Soms praten we over wat we lezen, soms is het gewoon stil.
Het mooiste moment van de avond is voor mij altijd als het huis helemaal stil is en iedereen verzonken is in een boek. Geen schermen, geen afleiding, geen gehaast. Alleen verhalen.
Wat als je budget krap is
Ik wil dit expliciet benoemen, omdat ik weet dat niet iedereen ruimte heeft voor zes nieuwe boeken en zes nieuwe pyjama’s. En dat hoeft ook helemaal niet.
Het idee achter Boekenfeest is niet: koop dure cadeaus. Het idee is: geef elkaar verhalen en maak het gezellig. En dat kan met elk budget.
Met weinig geld:
– Ga naar de kringloop. Boeken kosten daar vaak minder dan een paar euro, en vaak vind je prachtige edities die tweedehands nog mooier zijn dan nieuw.
– Zoek een zwerfboekenkastje bij jou in de buurt. Die staan vol met boeken die mensen hebben achtergelaten voor een volgende lezer.
– Vraag vrienden of ze boeken hebben die ze niet meer lezen en graag willen doorgeven.
– Warme kleding vind je ook tweedehands: truien, sokken, pyjama’s. Kringloopwinkels hebben er vaak stapels van.
– Een mok met een leuke opdruk kost ook bijna niks bij de kringloop of Action. Chocolademelk maak je zelf met cacao en melk.
Het gaat niet om de prijs. Het gaat om het gebaar. Een tweedehands boek met een handgeschreven briefje erin is méér waard dan een gloednieuw boek dat in plastic verpakt op de deurmat viel.
Waarom dit werkt (en waarom het meer is dan gezelligheid)
Ik heb weleens vaker gezegd dat ik geloof dat lezen een van de belangrijkste dingen is die je je kind kunt meegeven. Niet omdat het “goed is voor hun ontwikkeling” in abstracte zin, maar omdat lezen een vaardigheid is die alles makkelijker maakt. Kinderen die lezen, leren sneller, begrijpen meer van de wereld om hen heen, en hebben een grotere woordenschat om hun eigen gedachten en gevoelens mee uit te drukken.
Onderzoek ondersteunt dit keer op keer: kinderen die thuis met lezen opgroeien, scoren beter op school, hebben meer empathie, en zijn beter in staat om complexe problemen op te lossen. Niet omdat hun ouders hen pushen, maar omdat lezen voor hen normaal is. Het hoort bij het leven, net als eten en slapen.
Boekenfeest is een manier om die normaliteit te creëren. Eén avond per jaar waarop het hele gezin stopt met rennen, een boek pakt, en leest. Samen. In pyjama. Met chocolademelk.
Het is geen prestatie. Het is geen “leesdoel” dat gehaald moet worden. Het is gewoon een avond waarop lezen het leukste is wat je kunt doen.
En als je dat één keer per jaar doet, op de donkerste dag van het jaar, met kaarsen en warme sokken, dan onthouden je kinderen dat. Dat gevoel. Die warmte. Dat boeken niet iets zijn wat je moet lezen voor school, maar iets waar je gelukkig van wordt.
Een traditie die groeit
Wat ik mooi vind aan het bouwen van je eigen gezinstradities is dat ze met je meegroeien. Toen de kinderen klein waren, was Boekenfeest vooral voorlezen en vroeg naar bed. Nu de oudste elf is, is het een avond waarop ze zelf hun boek kiezen, zelf lezen, en af en toe een stukje voorlezen aan hun jongere broertje of zusje.
Over een paar jaar zitten we met z’n allen aan de eettafel in plaats van op de bank. En nog weer later komen de kinderen misschien met hun eigen partners. En wie weet, op een dag, met hun eigen kinderen.
De traditie hoeft niet perfect te zijn. Hij hoeft alleen maar van jullie te zijn.
Zo begin je vandaag
Als dit je aanspreekt, wacht dan niet tot het perfecte moment of de perfecte boekenlijst. Begin gewoon.
1. Kies een datum. Wij doen 21 december, maar elke winteravond werkt.
2. Koop of leen een boek voor elk gezinslid. Maak het niet te ingewikkeld.
3. Haal iets warms in huis. Nieuwe sokken, een deken, whatever.
4. Zet chocolademelk klaar, steek een kaars aan, en begin.
Meer is het niet.
Heb jij ook een eigen gezinstraditie in de winter? Iets wat jullie elk jaar doen en waar de kinderen naar uitkijken? Vertel het me in de reacties — ik ben altijd op zoek naar nieuwe ideeën.
FAQ: Boekenfeest vieren met je gezin
1. Wat als mijn kinderen helemaal niet van lezen houden?
Dan is Boekenfeest juist een mooie manier om dat te veranderen. Het gaat niet om prestatie of verplichting. Het gaat om een gezellige avond met cadeaus, chocolademelk en een boek dat ze zelf hebben uitgekozen. Kies samen iets wat hen écht aanspreekt: een graphic novel, een stripboek, een boek over hun favoriete dier of videogame. Als het maar een boek is. De associatie tussen lezen en gezelligheid ontstaat vanzelf als de druk eraf is.
2. Kun je Boekenfeest ook vieren met tieners?
Ja, en het werkt verrassend goed. Tieners zijn vaak dol op pyjama’s, dikke sokken en chocolademelk, ook al zullen ze dat nooit hardop toegeven. Geef hen de vrijheid om hun eigen boek te kiezen (ook als het een Young Adult-thriller is die jij nooit zou lezen) en laat hen beslissen of ze willen voorlezen of gewoon in stilte willen lezen. De kracht zit hem in het samen zijn, niet in wat er precies gelezen wordt.
3. Wat als mijn partner niet van lezen houdt?
Niet iedereen hoeft een dikke roman te lezen. Misschien kiest je partner een kookboek, een fotoboek, een biografie over een sporter, of een boek over tuinieren. Het punt is niet dat iedereen dezelfde ervaring heeft. Het punt is dat iedereen iets heeft om in te kijken, te bladeren, of in te verdwijnen. Een graphic novel of een boek met korte verhalen werkt ook prima.
4. Moet het perse op 21 december?
Helemaal niet. Wij doen de Wintersolstice omdat het symbolisch mooi aansluit bij de kortste dag, maar elke winteravond werkt. De eerste zaterdag van de kerstvakantie, oudejaarsavond, of gewoon een random dinsdag in februari als het buiten koud en donker is. Het gaat om het idee, niet om de datum.
5. Hoe houd je het speciaal als je het elk jaar doet?
Door het niet te laten verwateren tot routine. Wissel af met de boeken die je geeft. Voeg iets nieuws toe: misschien dit jaar een briefje erbij, volgend jaar een gedicht dat je voorleest, het jaar daarop een gezamenlijk boek dat je met z’n allen leest. Laat de kinderen naarmate ze ouder worden ook meebeslissen over hoe de avond eruitziet. Een traditie blijft levend als hij meegroeit met je gezin.
Meer lezen over hoe wij leren en leven aanpakken:
– E-readers voor kinderen
– Thuisonderwijs in de praktijk
– Grej of the Day
– De keuken als klaslokaal
– Natuur als klaslokaal