De wekelijkse strijd aan de keukentafel. De frustratie omdat de verplichte vijftien minuten ‘leeskilometers’ van school nog gemaakt moeten worden, met een kind dat na een lange schooldag ook nog huilend en zuchtend boven een boekje hangt. Ik hoor het zo vaak om me heen van andere ouders.
Bij ons is dit nooit een probleem geweest.
Dat klinkt misschien als opscheppen — maar ik denk dat ik weet waarom. En die reden is niet dat mijn kinderen bijzonder zijn, of dat wij een of andere magische opvoedmethode hanteren. Het is iets wat de meeste ouders ook kunnen doen.
Lezen is nooit een verplichting geweest
Mijn kinderen gaan niet naar school. Ze hebben nooit verplicht hardop moeten lezen voor de klas. Ze hebben nooit een boek moeten lezen dat ze niet interesseerde, puur omdat het toevallig bij hun ‘AVI-niveau’ paste. Ze hebben nooit een beurt gehad waarbij ze met klotsende oksels voor dertig kinderen moesten hakkelen over letters, terwijl de rest van de klas meelas en wachtte op een fout.
Voor hen is lezen gewoon leuk. Een manier om een verhaal binnen te stappen. Altijd al zo geweest.
Ik denk dat dit het grootste verschil maakt. Zodra lezen een prestatie wordt — iets waarop je beoordeeld wordt, iets waarbij je kunt falen of waarbij er letterlijk een wekkertje naast je tikt — verliest het direct zijn magie. Het is dan geen ontspanning meer, maar werk. Kinderen koppelen lezen op dat moment aan spanning, aan schaamte, en aan de hardnekkige overtuiging: “ik ben er niet goed in.”
Zodra die overtuiging zich in hun hoofd heeft genesteld, is het ontzettend moeilijk om dat er nog los van te koppelen. Een kind dat denkt dat het niet kan lezen, wíl niet meer lezen.
Wat wél werkt
Zelf lezen, in het zicht van je kind
Dit is misschien wel de meest onderschatte tip in de hele opvoeding. Kinderen doen niet wat je zégt, ze doen wat je dóét. Als jij ’s avonds standaard wegzakt in je telefoon, of direct de televisie aanzet, is dat hun norm. Als jij een boek pakt, ziet je kind dat lezen iets is wat volwassenen vrijwillig doen. Iets wat blijkbaar de moeite waard is. Iets normaals.
Roel en ik lezen allebei. Elke dag. Niet als theatraal voorbeeld voor de kinderen — gewoon omdat we het zelf fijn vinden. Maar het effect op de kinderen is er wel degelijk. Ze zien lezen als een legitieme, gezellige manier om je tijd door te brengen.
Laat het kind kiezen (echt álle keuzes)
Alex leest elke avond voor het slapen. Maar hij kiest zelf wat hij leest: de Donald Duck, een oude pocket, een stripboek, of het Minecraft handboek. Ik zeg er niks van. Een kind dat de Donald Duck leest, leest. Punt.
We moeten af van de hiërarchie van “goede” en “slechte” boeken. Literatuur is niet superieur aan een goede graphic novel als Dog Man. Een kind dat van strips of moppenboekjes houdt, leest veel meer als je die boekjes enthousiast toestaat, dan wanneer je ze constant zuchtend richting “echte” leesboeken duwt. Laat ze het Guinness Book of Records doorbladeren. Laat ze feitjes lezen over dinosaurussen. Lezen is lezen.
Voorlezen — ook (juist!) als ze al kunnen lezen
We lezen elke dag voor. Aan Mira voor het slapen. Aan de oudsten tussendoor — tijdens het eten, op een regenachtige zondag. Ze zijn inmiddels tien, negen, zeven (en vier). Ze kunnen het technisch gezien prima zelf.
Maar voorlezen is iets heel anders dan zelf lezen. Het is samen in een verhaal zitten. Bovendien ligt het luisterbegrip van kinderen vaak veel hoger dan hun technische leesniveau. Door voor te lezen kun je ze in contact brengen met rijke, spannende verhalen en een complexe woordenschat waar ze zelfstandig nog in zouden vastlopen. Het laat zien dat boeken fantastisch blijven, ook als de letters zelf nog lastig zijn.
De bibliotheek als snoepwinkel, zonder agenda
Wij gaan vaak naar de bibliotheek, maar nooit met een doel. Ze hoeven geen leesboek te kiezen. Als ze thuiskomen met vijf luisterboeken, drie strips en een DVD, is het ook goed. De bibliotheek moet voelen als een snoepwinkel waar je gratis verhalen mag uitzoeken, niet als een plek waar je huiswerk gaat halen.
Boeken overal in huis
Bij ons liggen boeken door het hele huis verspreid. Op de slaapkamers, in de woonkamer, in de keuken, in de auto. Niet als een strak georganiseerd systeem — gewoon omdat we veel boeken hebben en ze nergens in dichte kasten weggestopt worden.
Als een boek in het zicht ligt, pakt iemand het sneller op uit verveling. Zo simpel is het soms.
De absolute vrijheid om te stoppen
Als volwassene kijk je ook niet naar een Netflix-serie die na drie afleveringen nog steeds saai is. Waarom dwingen we kinderen dan wel om een boek uit te lezen dat ze niet pakt?
Als een boek saai is, hoef je het niet uit te lezen. Wij hebben een paar keer geprobeerd Little House on the Prairie voor te lezen — de kinderen vonden het helemaal niks. Boek dicht. Opgeslagen. Geen drama. Een kind dat weet dat het mag stoppen als iets niet boeit, begint de volgende keer veel onbevangener aan een nieuw boek.
Als je kind echt, écht niet wil lezen
Grijp dan niet meteen naar extra oefenmateriaal of strengere regels. Vraag je eerst af: is er een negatieve associatie ontstaan? Heeft lezen op school pijn gedaan — letterlijk of figuurlijk? Is er een hardnekkige leesachterstand (of dyslexie) die het proces simpelweg te frustrerend maakt?
Als dat zo is, is de oplossing niet “meer oefenen” of pushen. De oplossing is de druk volledig weghalen. Je moet het leesplezier eerst ‘detoxen’.
Stop een tijdje helemaal met het dwingen tot zelf lezen. Kies voor voorlezen in plaats van zelf laten lezen. Zet luisterboeken aan in de auto. Zorg voor een stapel grappige strips op het toilet. Maak gebruik van alles wat verhalen toegankelijk maakt, zónder dat het fysieke lezen de hindernis vormt. Praat over de inhoud van verhalen, niet over hoe goed of slecht de letters werden uitgesproken.
En ondertussen: laat ze jou zien lezen. Elke dag. Zonder commentaar. Geduld is hier je krachtigste instrument.
Lees meer over dit onderwerp:
→ Leesopvoeding: hoe maak je van je kind een lezer?
→ Voorlezen: zo vroeg mogelijk beginnen, zo lang mogelijk doorgaan
→ Luisterboeken voor kinderen: telt dat ook als lezen?