In Leersum is afgelopen zomer de laatste openbare basisschool dichtgegaan. Nu proberen twee moeders er een nieuwe voor terug te krijgen. Een klein lokaal nieuwsbericht van RTV Utrecht, maar ik bleef er toch even bij hangen. Want het laat iets zien wat in gesprekken over thuisonderwijs vaak wordt vergeten: ook de openbare school is een keuze.
Wat er in Leersum speelt
Openbare basisschool De Meander moest in juli sluiten omdat er te weinig leerlingen waren. De school had in het verleden twee keer een zwak oordeel van de inspectie gekregen. Sindsdien zijn er in het dorp alleen nog christelijke basisscholen.
Twee dorpsgenoten willen in hetzelfde gebouw een nieuw kindcentrum starten, met basisschool, peuteropvang en buitenschoolse opvang. Hun visie draait om creativiteit, talentontwikkeling en natuur, met veel buitenlessen en bewegend leren. De gemeente is enthousiast. Maar om te mogen beginnen hebben ze vóór 1 november 162 ouderverklaringen nodig. Toen het artikel verscheen, stond de teller op 28.
Dat het nu überhaupt kan, komt door een wet uit 2022 die het starten van een nieuwe school makkelijker maakte. Ouders laten met een digitale verklaring zien dat er belangstelling is. Volgens het artikel kwamen er vorig jaar landelijk negentig initiatieven binnen, waarvan er 52 een volledig plan indienden. Zes daarvan gingen over openbaar onderwijs.
“Geen keuze qua onderwijs”
De initiatiefnemers vinden de christelijke scholen in Leersum op zich prettige scholen. Hun bezwaar is dat er nu niets te kiezen valt. Dat vind ik een mooie, eerlijke zin. Want precies dat gevoel kennen veel ouders die thuisonderwijs geven op grond van artikel 5 onder b.
Ouders in Leersum die openbaar onderwijs willen, zeggen eigenlijk: de scholen hier zijn prima, maar ze passen niet bij hoe wij naar de wereld kijken. Niemand vindt dat vreemd. Niemand vraagt ze om dat uitgebreid te onderbouwen. Het wordt gezien als een hele begrijpelijke wens.
Maar zeg je hetzelfde als thuisonderwijsouder, dan kijken mensen ineens anders. Terwijl het in de kern om hetzelfde gaat: ouders die willen dat de school past bij hun eigen overtuiging.
De openbare school is niet neutraal, maar een richting naar keuze
Het artikel noemt nog een paar cijfers die ik interessant vind. Slechts zo’n 28 procent van de scholen in Nederland is openbaar, en dat aandeel daalt al jaren langzaam. Tegelijk heeft volgens onderzoek van de Universiteit van Amsterdam twee derde van de Nederlanders een voorkeur voor openbaar onderwijs, en vindt de helft van de Nederlanders dat alle scholen openbaar zouden moeten zijn.
Dat zegt iets. Mensen kiezen bewust voor de openbare school, omdat die een bepaalde kijk op de wereld uitdraagt die zij delen. Mensen willen er zelfs voor zorgen dat iedereen die kijk meekrijgt. Dat is geen neutraliteit, dat is een overtuiging. Ik schreef daar eerder over in De mythe van de neutrale openbare school en Is het openbaar onderwijs wel echt pluralistisch?.
Dat is ook relevant na de uitspraak van de Hoge Raad, waarin de openbare school juist werd neergezet als een school zónder eigen richting. In Leersum zie je hoe ouders er in de praktijk mee omgaan: als iets waar je voor kiest, en waar je voor gaat staan als het verdwijnt.
Wat je hieraan hebt als thuisonderwijsouder
Twee dingen.
Het scholenaanbod verandert. Scholen sluiten, fuseren en worden opnieuw gesticht. Loop je kaart van scholen in de buurt dus elk jaar na voordat je je kennisgeving doet. Hoe je dat aanpakt, lees je in Je bezwaren tegen de richting van scholen helder krijgen.
Houd richting en didactiek uit elkaar. Het nieuwe kindcentrum in Leersum heeft een heel herkenbare visie: natuur, buiten leren, kinderen die niet de hele dag aan een tafeltje zitten. Daar kun je enthousiast over zijn. Maar dat is de manier van lesgeven (= inrichting), niet de levensbeschouwelijke grondslag (= richting). Een school kan de mooiste buitenlessen geven en toch een mensbeeld uitdragen dat niet het jouwe is.
Ik ben benieuwd of Leersum op 1 november een openbare school rijker is. Hoe dan ook vind ik het mooi dat ouders er zo duidelijk voor uitkomen: wij willen een school die past bij hoe wij denken. Dat recht hebben alle ouders.
Veelgestelde vragen
Waarom is de openbare school in Leersum gesloten?
Openbare basisschool De Meander sloot in juli omdat er te weinig leerlingen waren. De school had eerder twee keer een zwak oordeel van de onderwijsinspectie gekregen.
Kunnen ouders zelf een openbare school starten?
Ja. Sinds een wetswijziging in 2022 kunnen initiatiefnemers met ouderverklaringen laten zien dat er belangstelling is voor een nieuwe school. Is die er genoeg, dan volgt een inhoudelijk plan dat door de inspectie wordt beoordeeld. Van begin tot opening kan het zo’n twee jaar duren.
Is een openbare school neutraal?
De openbare school heeft geen godsdienstige grondslag, maar draagt wel een mensbeeld en een moreel kader uit. Veel ouders kiezen er daarom ook bewust voor. Lees meer in De mythe van de neutrale openbare school.
Telt een school met natuuronderwijs of bewegend leren als een andere richting?
Nee. Richting gaat over de godsdienstige of levensbeschouwelijke grondslag van een school. De manier van lesgeven, zoals buitenlessen of bewegend leren, is didactiek en valt daar niet onder.
Wat betekent het sluiten van een school voor mijn kennisgeving?
Je kijkt elk jaar opnieuw naar de scholen binnen redelijke afstand van je woning. Gaat er een school dicht of komt er een nieuwe bij, neem dat dan mee in je jaarlijkse ronde vóór 1 juli.