Thuisonderwijs in Roemenië: wat mag er wel en niet?

Roemenië is een van die landen waar de praktijk lang anders was dan de wet. Thuisonderwijs staat nergens als optie in de onderwijswet, maar er staat ook geen expliciet verbod in. In die grijze zone gaven honderden gezinnen thuisonderwijs, meestal via een buitenlandse school.

Maar die grijze zone wordt kleiner. Sinds 2024 is er een definitieve rechterlijke uitspraak en een duidelijke lijn van het ministerie. Wie nu naar Roemenië verhuist met plannen voor thuisonderwijs, moet weten waar hij aan begint.

De wet: thuisonderwijs bestaat niet

De Roemeense onderwijswet, Law 198/2023 (de opvolger van Law 1/2011), regelt het hele schoolsysteem. Die wet kent alleen erkende of tijdelijk toegelaten scholen: openbare scholen, privéscholen en confessionele scholen, plus een aantal scholen met een buitenlands programma die in Roemenië zijn geregistreerd. Thuisonderwijs wordt niet genoemd. Niet als optie, en ook niet als verbod.

Wel is er een stevige stok achter de deur. Artikel 380 van het Roemeense Wetboek van Strafrecht stelt het strafbaar om een kind uit het verplichte onderwijs te halen of het te verhinderen naar school te gaan. Daar staat een celstraf van drie maanden tot een jaar op, of een geldboete. Daarnaast kan de onderwijswet zelf een boete opleggen van 1.000 tot 5.000 lei.

De umbrella school: de route die de meeste gezinnen kozen

De meeste Roemeense thuisonderwijsgezinnen gebruiken een umbrella school: een buitenlandse, vaak Amerikaanse of Britse, online school waar het kind wordt ingeschreven. Op papier zit je kind dan op school. In de praktijk geef jij thuis les, met het lesmateriaal of het programma van die school als leidraad.

De gedachte erachter: je kind is ingeschreven bij een erkende school, dus je verhindert het niet om naar school te gaan. Online scholen die deze route aanbieden, presenteren het ook zo. Maar let op: dat zijn partijen die er hun dienst mee verkopen.

Wat er sinds 2024 is veranderd

Begin januari 2024 stuurde het Roemeense ministerie van Onderwijs een brief naar alle regionale onderwijsinspecties. De boodschap: thuisonderwijs wordt in Roemenië niet erkend. Scholen moeten kinderen die zijn uitgeschreven opsporen, samen met de jeugdzorg de gezinnen benaderen om de kinderen weer in te schrijven, en de gevallen melden bij de opsporingsinstanties.

In mei 2024 volgde een definitieve uitspraak in een zaak uit het district Bihor. Twee ouders hadden hun vier kinderen van school gehaald voor thuisonderwijs en zeiden ze in te schrijven bij een Amerikaanse thuisonderwijsorganisatie. De ouders kregen ieder vier maanden voorwaardelijk en een taakstraf, en de kinderen moesten terug naar een Roemeense school. Het hof in Oradea bevestigde dat in hoger beroep.

Het belangrijkste uit die uitspraak is niet de straf, maar de redenering. De rechter vond dat de ouders hun inschrijving niet konden bewijzen. Maar hij ging verder: of een school in het buitenland erkend is, doet volgens de rechter niet ter zake zolang je kind in Roemenië woont. Het verplichte onderwijs moet je dan volgen bij een school die in Roemenië is erkend.

Dat raakt de kern van de umbrella-school-route.

En het bleef niet bij één zaak. In een latere zaak bij de rechtbank in Oradea kregen de ouders van twee andere gezinnen elk vijf maanden voorwaardelijk, omdat ze hun kinderen van school hadden gehaald voor thuisonderwijs. Die uitspraak was op het moment van de berichtgeving nog niet definitief.

Dus is het nu verboden?

Zo zwart-wit is het ook weer niet. Het blijft een grijs gebied, alleen een stuk minder lichtgrijs dan het was.

Tegelijk met de zaak in Bihor onderzocht de politie in het district Suceava ruim zeventig kinderen die voor thuisonderwijs van school waren gehaald. Daar vond de politie niets strafbaars. Hoe het voor jou uitpakt, hangt dus mede af van waar je woont, hoe goed je je inschrijving kunt aantonen en hoe de lokale school en inspectie erin staan.

Maar het risico is reëel. En wie eenmaal is uitgeschreven, kan volgens sommige inspecties niet zomaar via een overstap terug in het Roemeense systeem. Dan moet je kind examens doen om in te stromen.

De geschiedenis: bijna legaal

Thuisonderwijs kwam in 2002 al in de Roemeense onderwijswet, maar alleen voor kinderen die niet naar school kúnnen, bijvoorbeeld door ziekte. Rond 2010 leek een bredere wetswijziging er bijna door te komen, maar die strandde. Sindsdien is er nauwelijks beweging geweest, en de nieuwe onderwijswet van 2023 heeft thuisonderwijs opnieuw buiten de deur gehouden.

De Roemeense thuisonderwijsvereniging (Asociația Română pentru Educație la Domiciliu) zet zich al sinds 2002 in voor wettelijke erkenning.

Praktische zaken voor Nederlandse gezinnen

Verblijf: als EU-burger heb je geen visum nodig. Blijf je langer, dan registreer je je bij de lokale autoriteiten en krijg je een verblijfsdocument. Vanaf dat moment valt je kind onder de Roemeense leerplicht.
Taal: het Roemeense schoolsysteem is volledig Roemeenstalig. Als je kind ooit naar een Roemeense school moet of wil, is de taal een belangrijke factor.
Even blijven: ben je maar een paar maanden in Roemenië tijdens een reis en schrijf je je niet in als inwoner, dan blijf je onder de regels van je eigen land vallen.

Wat ik ervan vind

Roemenië laat zien hoe wet en praktijk uit elkaar kunnen groeien, en hoe snel dat weer kan omslaan. Jarenlang zei de wet niets en werkte de umbrella school prima. Nu heeft één definitieve uitspraak de vraag op tafel gelegd of een buitenlandse school überhaupt telt, en heeft het ministerie de scholen opgedragen actief op zoek te gaan.

Een buitenlandse school blijft een constructie, geen recht. En een constructie is zo sterk als de welwillendheid van de ambtenaar die ernaar kijkt. Dat voelt voor mij niet als een plek waar je met een gerust hart thuisonderwijs geeft.

Wil je in Roemenië wonen en thuisonderwijs geven? Weet dan dat je risico loopt, zorg dat je inschrijving waterdicht is en neem contact op met de Roemeense thuisonderwijsvereniging. Is thuisonderwijs voor jouw gezin een harde eis, kijk dan eerder naar België, Italië of Portugal.

Veelgestelde vragen

Is thuisonderwijs legaal in Roemenië?

Nee, het is niet erkend. De onderwijswet noemt thuisonderwijs niet, en het ministerie van Onderwijs heeft in 2024 bevestigd dat het in Roemenië niet wordt erkend. Kinderen uit het verplichte onderwijs halen is strafbaar onder artikel 380 van het Wetboek van Strafrecht.

Kun je in Roemenië thuisonderwijs geven via een umbrella school?

Veel gezinnen doen dat, door hun kind in te schrijven bij een buitenlandse online school. Maar in 2024 oordeelde een Roemeens hof dat buitenlandse erkenning niet ter zake doet zolang het kind in Roemenië woont. Het is dus een route met een reëel risico.

Welke straf staat er op thuisonderwijs in Roemenië?

Het Wetboek van Strafrecht noemt een celstraf van drie maanden tot een jaar of een geldboete. In de bekendste zaak, uit Bihor, kregen twee ouders vier maanden voorwaardelijk en een taakstraf, en moesten de kinderen terug naar school.

Is er in Roemenië een thuisonderwijsvereniging?

Ja, de Asociația Română pentru Educație la Domiciliu. Die zet zich sinds 2002 in voor wettelijke erkenning van thuisonderwijs en biedt informatie aan gezinnen.

Mag ik als reizend gezin wel even in Roemenië verblijven?

Ja. Ben je maar tijdelijk in Roemenië en schrijf je je niet in als inwoner, dan blijf je onder de regels van je eigen land vallen. Vestig je je er, dan geldt de Roemeense leerplicht.

Bronnen (klik om te openen)

Thuisonderwijs in Roemenië: niet erkend, en de grijze zone wordt kleiner