“Waarom zou je een e-reader kopen als we al een iPad hebben?”
Het is een begrijpelijke vraag. Een tablet kan alles wat een e-reader kan, en meer: filmpjes kijken, spelletjes spelen, beeldbellen. Een e-reader kan maar één ding. Is dat geen weggegooid geld?
Niet als je kijkt naar wat het verschil in scherm doet met het lezen, de concentratie en de nachtrust van je kind.
Dit artikel bevat affiliatelinks naar bol. Koop je via zo’n link, dan krijg ik een kleine vergoeding. Jij betaalt niets extra. Mijn advies blijft eerlijk: ik raad alleen aan wat ik zelf zou kopen.
| Eigenschap | E-reader (e-ink) | Tablet (LCD / OLED) |
| Scherm | Weerkaatst omgevingslicht, zoals papier | Straalt zelf licht uit naar je ogen |
| Ogen | Weinig belastend, geen flikkering | Vermoeiender bij lang kijken |
| Afleiding | Geen apps, meldingen of filmpjes | YouTube en games één swipe verderop |
| Slaap | Weinig invloed, zeker met warm voorlicht | Kan de aanmaak van melatonine remmen |
| Batterij | Weken | Een dag of korter |
| Ideaal voor | Zelfstandig lezen, hoofdstukboeken, lezen in bed | Prentenboeken, luisterboeken, leer-apps |
Het scherm maakt het verschil
Het grote verschil zit niet in het formaat of de prijs, maar in hoe het beeld je ogen bereikt.
Een tablet heeft een LCD- of OLED-scherm dat licht rechtstreeks naar je ogen straalt. Eigenlijk kijk je de hele tijd in een dunne lamp. Een e-reader werkt met elektronische inkt (e-ink). Dat scherm geeft zelf geen licht, maar weerkaatst het licht in de kamer, net als een bladzijde in een boek.
Dat heeft drie gevolgen voor kinderen.
1. Minder vermoeide ogen
Onderzoek laat zien dat lezen op een e-inkscherm voor de ogen ongeveer even vermoeiend is als lezen op papier, en minder vermoeiend dan lezen op een verlicht LCD-scherm. Bij lang lezen op een tablet krijgen ogen sneller last van droogte, hoofdpijn en vermoeidheid.
2. Beter slapen
Het licht van een tablet kan de aanmaak van melatonine remmen, het hormoon dat je lichaam klaarmaakt voor de slaap. In een bekend onderzoek uit 2015 vielen mensen die voor het slapengaan op een verlichte tablet lazen later in slaap en waren ze de volgende ochtend minder fit dan wanneer ze een papieren boek lazen. Een e-reader zonder licht, of met warm voorlicht, heeft dat effect veel minder.
3. Meer aandacht voor het verhaal
Op een tablet zijn YouTube, games en meldingen altijd één tik verwijderd. Op een e-reader niet. Dat maakt een groot verschil: het is het verschil tussen drie minuten lezen en twintig minuten helemaal opgaan in een verhaal.
Wat zegt onderzoek over lezen op een scherm?
Onderzoekers spreken van het screen inferiority effect: mensen begrijpen een tekst vaak net iets minder goed als ze hem op een scherm lezen dan op papier. Een grote meta-analyse uit 2018 van tientallen onderzoeken vond dat effect vooral bij langere, informatieve teksten en wanneer lezers onder tijdsdruk stonden.
Voor e-readers is het beeld minder duidelijk. Er is veel minder onderzoek naar gedaan, en de uitkomsten wisselen. Een e-reader lijkt voor de ogen en voor de concentratie dichter bij een papieren boek te zitten dan een tablet, maar helemaal gelijk aan papier is het niet. Voor ons is de conclusie dan ook simpel: papier waar het kan, een e-reader waar dat handiger is, en de tablet liever niet om te lezen.
Kleuren-e-ink: ook voor strips
Lang was het tegenargument dat een e-reader alleen zwart-wit kan. Dat maakte hem minder geschikt voor strips en geïllustreerde kinderboeken.
Met kleuren-e-ink is dat veranderd. Die schermen tonen zachte kleuren en houden de voordelen van e-ink: geen fel licht, een lange batterijduur en geen afleiding. Voor kinderen die graag strips of graphic novels lezen, zoals Het leven van een Loser of Dog Man, is dat een mooie tussenweg. Een fijne, compacte keuze met kleurenscherm is de Kobo Clara Colour.
Niet alle schermen zijn gelijk
Veel ouders gooien alle tijd achter een apparaat op één hoop. Maar twee uur op een tablet en twee uur op een e-reader is echt niet hetzelfde als vier uur “schermtijd”.
Een tablet geeft geluid, snelle beelden en interactie. Een e-reader vraagt dezelfde rustige aandacht als een papieren boek. Bij ons telt lezen op een e-reader daarom niet als schermtijd. Lezen op een tablet wel.
Welke e-reader kies je?
Ben je overtuigd en wil je een e-reader kopen? Welk model bij jouw kind past, met prijzen, voor- en nadelen en een vergelijkingstabel, lees je in De beste e-reader voor kinderen: eerlijk advies van een leesverslaafd gezin.
In het kort, dit zijn de drie die wij aanraden:
- Kobo Clara BW: zwart-wit, compact en waterdicht. De no-nonsense keuze voor kinderen die vooral verhalen lezen.
- Kobo Clara Colour: hetzelfde formaat, maar met kleurenscherm. Fijn voor strips en boeken met illustraties.
- Kobo Libra Colour: groter scherm (7 inch) met bladerknoppen. Voor de echte veellezer.
Eén ding om alvast te weten: wil je veel e-books van de bibliotheek lenen, kies dan een e-reader die daar goed mee overweg kan. Met een Kobo of PocketBook gaat dat makkelijker dan met een Kindle van Amazon.
E-reader of tablet: wanneer kies je wat?
Kies een e-reader als:
- je kind zelfstandig langere verhalen leest,
- je het leesplezier wilt stimuleren zonder strijd over afleidende apps,
- je een rustige oplossing zoekt voor lezen in bed,
- je vaak op reis bent en geen stapel zware boeken wilt meesjouwen.
Kies een tablet als:
- je kind vooral prentenboeken bekijkt of voorlees-apps gebruikt,
- je één apparaat zoekt voor leerspelletjes, filmpjes én boeken,
- je kind vooral luisterboeken luistert.
Het eindoordeel
Een tablet is een Zwitsers zakmes. Maar als het doel lezen is, is een e-reader het betere gereedschap. Het is rustiger voor de ogen, beter voor de nachtrust en het geeft de rust die je nodig hebt om echt in een boek te verdwijnen.
En het allerbelangrijkste blijft natuurlijk dat je kind plezier heeft in lezen. Op papier, op een e-reader, of samen op de bank tijdens het voorlezen.
Veelgestelde vragen
Is een e-reader beter dan een tablet om te lezen?
Voor lezen wel. Een e-reader geeft geen fel licht, is minder vermoeiend voor de ogen, heeft minder invloed op de slaap en biedt geen afleiding van apps en meldingen. Een tablet is handiger voor prentenboeken, luisterboeken en leer-apps.
Telt lezen op een e-reader als schermtijd?
Dat bepaal je als ouder zelf. Wij tellen het niet mee, omdat een e-reader dezelfde rustige aandacht vraagt als een papieren boek. Lezen op een tablet tellen we wel mee, omdat de afleiding daar altijd dichtbij is.
Is lezen op een tablet voor het slapengaan slecht?
Het licht van een tablet kan de aanmaak van melatonine remmen, waardoor je later in slaap valt. Lezen in bed kan beter met een papieren boek of een e-reader zonder licht of met warm voorlicht.
Is een e-reader handig voor een kind met dyslexie?
Vaak wel. Je kunt het lettertype, de lettergrootte en de regelafstand helemaal aanpassen. Sommige e-readers hebben ook een speciaal lettertype voor dyslexie, zoals OpenDyslexic. En er is geen afleiding van andere apps.
Wat is het screen inferiority effect?
Dat is het verschijnsel dat mensen een tekst vaak iets minder goed begrijpen als ze hem op een scherm lezen dan op papier. Het effect is het duidelijkst bij langere, informatieve teksten.
Bronnen (klik om te openen)
- Delgado, P., Vargas, C., Ackerman, R., & Salmerón, L. (2018). Don’t throw away your printed books: A meta-analysis on the effects of reading media on reading comprehension. Educational Research Review, 25, 23-38. doi.org/10.1016/j.edurev.2018.09.003
- Chang, A.-M., Aeschbach, D., Duffy, J. F., & Czeisler, C. A. (2015). Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, circadian timing, and next-morning alertness. PNAS, 112(4), 1232-1237. doi.org/10.1073/pnas.1418490112
- Benedetto, S., Drai-Zerbib, V., Pedrotti, M., Tissier, G., & Baccino, T. (2013). E-readers and visual fatigue. PLoS ONE, 8(12), e83676. doi.org/10.1371/journal.pone.0083676
Lees ook:
→ De beste e-reader voor kinderen: eerlijk advies van een leesverslaafd gezin
→ Luisterboeken voor kinderen: telt dat ook als lezen?
→ 13 tips om meer te lezen
→ De bibliotheek met kinderen