Er komen steeds meer vragen van ouders die serieus overwegen om te verhuizen om hun kinderen thuisonderwijs te kunnen geven. Soms omdat hun kind al naar school gaat in Nederland en ze zich daardoor niet meer kunnen beroepen op de vrijstelling vanwege richtingsbezwaar. Soms omdat de stap naar thuisonderwijs te groot voelt in ons land: te weinig erkenning, te weinig ondersteuning, te veel juridische onzekerheid. En laten we eerlijk zijn: soms omdat ze gewoon zin hebben in een nieuw avontuur in de zon.
Wat de reden ook is: emigreren voor thuisonderwijs is een serieuze afweging. De wetgeving verschilt namelijk enorm van land tot land. Waar je in het ene land met open armen (en soms zelfs subsidies!) wordt ontvangen, riskeer je in het andere land boetes of erger.
Hieronder vind je een compleet overzicht van de regels per land — van onze directe buren tot de andere kant van de wereld.
Overzicht: thuisonderwijs per land
| Land | Legaal? | Visum (voor Nederlanders)? | De belangrijkste regels | Uitgebreid artikel |
|---|---|---|---|---|
| Nederland | ✅ Ja (met strenge voorwaarden) | N.v.t. | Vrijstelling op basis van richtingsbezwaar. Let op: kind mag (vaak) nog niet ingeschreven zijn geweest op een school. | Thuisonderwijs in de wet |
| België | ✅ Ja | Nee (EU) | Verplichte melding, periodieke inspecties en verplichte deelname aan de Examencommissie op vaste leeftijden. | Thuisonderwijs in België |
| Engeland | ✅ Ja | Ja (strenge post-Brexit eisen) | Deregistratie bij school, geen verplicht curriculum. Let op: een formele, landelijke registratieplicht is in de maak. | Thuisonderwijs in Engeland |
| Duitsland | ❌ Nee | Nee (EU) | Zeer strikte schoolplicht (Schulpflicht). Overtreding leidt tot zware boetes en mogelijke uithuisplaatsing. | Thuisonderwijs in Duitsland |
| Frankrijk | ❌ Nagenoeg verboden | Nee (EU) | Sinds 2022 alleen met toestemming vooraf. Slechts 4 uitzonderingen: medisch, intensieve sport, reizend bestaan of specifieke gezinssituatie. | Thuisonderwijs in Frankrijk |
| Portugal | ✅ Ja (met veel voorwaarden) | Nee (EU) | Diploma-eis voor ouders, verplicht nationaal curriculum, inschrijving bij lokale school en jaarlijkse examens. | Thuisonderwijs in Portugal |
| Spanje | ⚠️ Grijs gebied | Nee (EU) | Wettelijk vacuüm: niet expliciet verboden, maar ook niet wettelijk geregeld. Aanpak en risico’s variëren sterk per regio. | Thuisonderwijs in Spanje |
| VS | ✅ Ja (verschilt per staat) | Ja (complex) | Van absolute vrijheid zonder toezicht (bijv. Texas) tot verplichte registratie en rapportages (bijv. New York). | Thuisonderwijs VS, Canada, Australië |
| Canada | ✅ Ja | Ja (toegankelijk puntensysteem) | Verschilt per provincie. Zeer laagdrempelig in Ontario; in Alberta krijg je zelfs subsidie; in Quebec is toestemming vereist. | Thuisonderwijs VS, Canada, Australië |
| Australië | ✅ Ja | Ja (puntensysteem/sponsors) | Verplichte registratie, educatieplan indienen en vaak regelmatige inspecties om voortgang te tonen. | Thuisonderwijs VS, Canada, Australië |
Wat je jezelf moet afvragen vóór je verhuist
- Mag ik überhaupt in dit land wonen en werken? Binnen de EU (zoals België, Spanje, Portugal) heb je recht op vrij verkeer en is vestiging makkelijk. Maar voor de VS, Canada, Australië en tegenwoordig ook Engeland heb je een werk- of verblijfsvisum nodig. Dat visum — en niet de onderwijswet — is in de praktijk je grootste obstakel.
- Kan ik het betalen? Thuisonderwijs in het buitenland kost vaak geld. Denk aan visumkosten, het verlies van een tweede inkomen omdat één ouder fulltime lesgeeft, de aanschaf van curriculum-materiaal of, in het geval van Spanje en Portugal, de inschrijving bij een dure internationale ‘parapluschool’ om de wet te omzeilen.
- Spreek ik de taal (goed genoeg)? In Vlaanderen of Engeland kom je prima weg. Maar in Portugal, Spanje of Frankrijk is de landstaal leidend. Niet alleen moet je kind de taal leren, maar in landen met verplichte toetsing (zoals Portugal) worden de examens in de lokale taal afgenomen. Daarnaast moet jij als ouder met inspecteurs of scholen kunnen communiceren.
- Wat is mijn hoofdreden om te verhuizen? Als de enige reden het ontvluchten van de Nederlandse onderwijswet is, dan is België veruit de meest logische en veilige keuze. Gaat het om een compleet andere levensstijl? Kies dan een land dat als geheel bij jullie past en bereid je voor op de lokale spelregels.
- Wat als thuisonderwijs toch niet bevalt? Het kan gebeuren dat het thuis niet werkt. In dat geval zal je kind naar een lokale school in jullie nieuwe land moeten. Verhuis je naar het platteland van Andalusië zonder Spaans te spreken? Dan is instromen in het lokale Spaanse onderwijs voor je kind een flinke, dubbele uitdaging.
Mijn advies
Als thuisonderwijs de primaire reden is om Nederland te verlaten: België is de beste en meest praktische keuze. Het is dichtbij, je spreekt de taal, het is een wettelijk stevig verankerde onderwijsvorm en de regels zijn kraakhelder.
Zoek je én onderwijsvrijheid én een compleet andere levensstijl? Overweeg dan Engeland (mits je het post-Brexit visum kunt regelen) of Portugal (vooral fantastisch als je een universitair diploma hebt en je niet laat afschrikken door wat bureaucratie).
En droom je echt groot en ben je bereid een oceaan over te steken? De VS, Canada en Australië zijn absolute pionierslanden waar thuisonderwijs volledig in de maatschappij is verweven. Lees hier alles over die grote oversteek.
Dit artikel is onderdeel van een serie over thuisonderwijs in het buitenland. Lees de complete reeks hier:
→ Thuisonderwijs in België — de beste optie van onze buren
→ Thuisonderwijs in Engeland — een juridisch recht, maar sinds Brexit een hele onderneming
→ Thuisonderwijs in Duitsland — bij wet verboden
→ Thuisonderwijs in Frankrijk — was een optie, nu nagenoeg onmogelijk
→ Thuisonderwijs in Portugal — legaal, maar met veel bureaucratie
→ Thuisonderwijs in Spanje — een grijs juridisch gebied
→ Thuisonderwijs in de VS, Canada en Australië — het Wilde Westen, maar ver weg
→ Thuisonderwijs in Nederland: hoe de wet wél werkt
→ Mijn kind gaat al naar school: mag ik nog thuisonderwijs geven in NL?