“Kinderen van nu zijn digital natives. Die kunnen dat allemaal al.”
Je hoort het vaak. En het klinkt logisch: onze kinderen zijn opgegroeid met touchscreens, ze vinden een filmpje sneller dan wij en ze swipen al voordat ze kunnen praten. Maar het klopt niet.
De Nederlandse onderwijsonderzoeker Paul Kirschner zette in 2017 samen met Pedro De Bruyckere het onderzoek op een rij. Hun conclusie: de informatievaardige digital native bestaat niet. Wie opgroeit met technologie, weet daardoor nog niet hoe die werkt, en ook niet hoe je er slim mee omgaat. Sterker nog: wie aanneemt dat kinderen het vanzelf kunnen, geeft ze juist niet de begeleiding die ze nodig hebben.
De cijfers bevestigen dat. In het internationale onderzoek ICILS 2023 halen Nederlandse leerlingen in de tweede klas van de middelbare school gemiddeld het basisniveau voor digitale geletterdheid niet. Bijna alle andere OESO-landen scoren hoger. En één op de drie leerlingen mist de basisvaardigheden om een computer te bedienen.
Kunnen swipen is dus iets heel anders dan digitaal geletterd zijn.
Wat is digitale geletterdheid eigenlijk?
De SLO, die de landelijke kerndoelen maakt, omschrijft digitale geletterdheid als een combinatie van drie dingen:
- Kundig: praktische kennis en vaardigheden. Hoe werkt een computer, een netwerk, een app? Hoe sla je iets op, hoe zoek je iets, hoe bescherm je je gegevens?
- Kritisch: de digitale wereld kunnen doorzien. Is deze informatie betrouwbaar? Waarom krijg ik dit filmpje te zien? Wat doet deze app met mijn gedrag?
- Creatief: zelf iets maken met technologie, in plaats van alleen gebruiken wat anderen hebben gemaakt.
Daarbinnen gaat het over digitale systemen, digitale media en informatie, data en kunstmatige intelligentie. AI is dus geen apart onderwerp, maar een vast onderdeel van digitale geletterdheid.
Waarom het nu belangrijker is dan ooit
Vroeger ging digitale geletterdheid vooral over: kun je een tekst typen en een betrouwbare website vinden? Nu moet je kind ook een antwoord van een chatbot kunnen beoordelen. Het antwoord van de chatbot klinkt altijd zelfverzekerd, ook als het totaal niet klopt.
Een kind dat niet weet hoe AI werkt, kan niet zien wanneer het de mist in gaat. En een kind dat nooit zelf heeft leren schrijven of rekenen, kan niet controleren of de AI het goed doet. Daarover schreef ik uitgebreider in AI als gereedschap of als vervanging.
Wat school ermee gaat doen
Tot nu toe stond digitale geletterdheid niet in de landelijke kerndoelen. Dat verandert: de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid treden naar verwachting op 1 augustus 2027 in werking. Daarin staat AI expliciet. Hoe scholen daar nu al mee omgaan, lees je in AI op school: wat doet de school van je kind ermee?.
Maar je hoeft niet op school te wachten. Veel van wat digitale geletterdheid inhoudt, leer je kinderen gewoon thuis.
Wat je thuis kunt doen
Kundig: laat ze echte dingen doen
Laat je kind niet alleen apps openen, maar echte dingen doen, met een echt doel. Bij ons doen de kinderen zoveel mogelijk zelf. Ze vullen online de winacties van de Donald Duck in, zoeken recepten op, mailen met oma, proberen zelf antwoorden op hun vragen te vinden en schrijven boekrecensies op Goodreads.
Het lijken kleine dingen. Maar onderweg leren ze een formulier invullen, een mail opstellen, zoeken, kiezen tussen bronnen en hun mening onder woorden brengen voor echte lezers. En precies bij die basisvaardigheden gaat het in het onderzoek mis.
Kritisch: vraag steeds “hoe weet je dat?”
De belangrijkste vraag die je je kind kunt leren, is misschien wel: hoe weet je dat dit klopt? Bij een website, bij een filmpje, en zeker bij een antwoord van een AI.
Onze oudste leerde veel toen ze met AI een eigen versie van Rummikub bouwde. Hoe langer het gesprek met de AI duurde, hoe raarder het spel werd. Zo ontdekte ze zelf dat een AI niet alles onthoudt en dingen gaat verzinnen. Die les vergeet ze niet meer. Meer daarover lees je in Scholen worstelen met AI. Wij leren het onze kinderen aan..
Praat ook over algoritmes. Waarom zie je juist dit filmpje? Wie verdient eraan dat je blijft kijken? Kinderen die dat snappen, zijn minder makkelijk te sturen. Dat is ook waarom ik over doomscrolling schreef.
Creatief: maken in plaats van consumeren
Het verschil tussen een kind dat technologie gebruikt en een kind dat technologie begrijpt, zit vaak in het maken. Bij ons bouwen de kinderen spelletjes met AI, en samen bouwen we een app voor onze gezinsafspraken. Ze bedenken wat erin moet, testen wat werkt en ontdekken wat niet werkt. Dat leert meer dan welk uitlegfilmpje ook.
Weinig scherm, en toch digitaal geletterd?
Ja. Digitale geletterdheid gaat niet over hoeveel tijd een kind achter een scherm doorbrengt, maar over wat het daar doet. Bij ons is er weinig schermtijd en krijgen de kinderen geen smartphone tot hun achttiende. En toch leren ze hoe technologie werkt, hoe je AI controleert en hoe je zelf iets bouwt.
Het is eigenlijk net als met lezen en schrijven. Je leert een kind niet lezen door het de hele dag tekst voor te zetten. Je leert het door bewust te oefenen, met iemand ernaast die uitlegt en meekijkt. Daarom schrijven onze kinderen eerst met de hand, en leren ze daarna pas werken met AI.
Digital natives bestaan niet. Digitaal geletterde kinderen wel. Maar die moet je opvoeden.
Meer weten? Alles over AI en kinderen op een rij lees je in de complete gids: AI en je kind: wat moet je weten als ouder?
Wat is digitale geletterdheid?
Digitale geletterdheid is de combinatie van kundig, kritisch en creatief omgaan met digitale technologie. Het gaat om praktische vaardigheden, om informatie en AI kritisch kunnen beoordelen, en om zelf dingen kunnen maken met technologie.
Zijn kinderen van nu niet vanzelf digitaal vaardig?
Nee. Onderzoek laat zien dat kinderen die opgroeien met technologie daardoor niet automatisch digitaal geletterd zijn. Nederlandse leerlingen in de tweede klas van de middelbare school halen gemiddeld het basisniveau niet.
Wat heeft digitale geletterdheid met AI te maken?
AI is een onderdeel van digitale geletterdheid. Wie AI gebruikt, moet kunnen beoordelen of een antwoord klopt, snappen hoe het systeem werkt en weten waar het de mist in gaat.
Wanneer moeten scholen digitale geletterdheid geven?
De nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid treden naar verwachting op 1 augustus 2027 in werking. Daarin staan onder meer digitale systemen, digitale media en informatie, data en AI.
Kan je kind digitaal geletterd worden met weinig schermtijd?
Ja. Digitale geletterdheid gaat niet over hoeveel tijd een kind achter een scherm zit, maar over wat het daar doet. Bewust iets maken, onderzoeken en kritisch bevragen leert meer dan urenlang scrollen.
Bronnen
Bronnen en meer lezen
- Kirschner, P. A., & De Bruyckere, P. (2017). The myths of the digital native and the multitasker. Teaching and Teacher Education, 67, 135-142.
- Kohnstamm Instituut (2024). ICILS 2023: De digitale geletterdheid van Nederlandse leerlingen in het voortgezet onderwijs.
- Binnenlands Bestuur (2024). Digitale geletterdheid jongeren zorgwekkend.
- SLO (2025). Inhoud basisvaardigheden digitale geletterdheid.
- SLO (2025). Definitieve conceptkerndoelen digitale geletterdheid.
- VO-raad. Kamerbrief: voortgang en implementatie curriculumactualisatie.
- Kennisnet (2025). Raamwerk AI-geletterdheid voor po en vo.

