Vanaf november 2026 beginnen we thuis aan de Canon van Nederland. Niet in een jaar erdoorheen, en niet vanuit een boekje aan de keukentafel. We nemen een hele maand per venster, en verweven daarin documentaires, voorleesboeken, knutselopdrachten, museumbezoeken en workshops, zodat we écht de diepte in kunnen.
Wat is de Canon van Nederland?
De Canon van Nederland is een overzicht van vijftig vensters die samen het verhaal vertellen van de Nederlandse geschiedenis. Van Trijntje (het oudste menselijke skelet dat in Nederland is gevonden) tot de multiculturele samenleving na 1945.
De Canon is in 2006 samengesteld door de commissie-Van Oostrom en in 2020 herijkt. Bij die herijking zijn tien vensters vervangen door nieuwe, om de Canon breder en actueler te maken. Zo kwamen Jeroen Bosch, Maria van Bourgondië en het Oranjegevoel erbij, en verdwenen onder andere het poldermodel en de Canon zelf als venster.
De vijftig vensters zijn gekoppeld aan tien tijdvakken:
1. Tijd van jagers en boeren (prehistorie, tot 3000 v.Chr.)
2. Tijd van Grieken en Romeinen (oudheid, 3000 v.Chr. tot 500 n.Chr.)
3. Tijd van monniken en ridders (vroege middeleeuwen, 500 tot 1000)
4. Tijd van steden en staten (late middeleeuwen, 1000 tot 1500)
5. Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 tot 1600)
6. Tijd van regenten en vorsten (Gouden Eeuw, 1600 tot 1700)
7. Tijd van pruiken en revoluties (verlichting, 1700 tot 1800)
8. Tijd van burgers en stoommachines (19e eeuw, 1800 tot 1900)
9. Tijd van wereldoorlogen (1900 tot 1950)
10. Tijd van televisie en computer (1950 tot nu)
In het basisonderwijs is de Canon sinds 2010 onderdeel van de kerndoelen. Ruim twee derde van de leerkrachten in de bovenbouw gebruikt de vensters als uitgangspunt voor geschiedenislessen, vaak naast een eigen methode. In het voortgezet onderwijs dient de Canon als houvast bij de examenprogramma’s.
Maar de Canon is niet alleen voor scholen. De website canonvannederland.nl staat vol achtergrondinformatie, video’s en leestips bij elk venster. Prima materiaal voor thuisonderwijs.
Waarom niet gewoon een jaar lang, venster voor venster
Veel scholen en gezinnen werken de Canon in een schooljaar door, met ongeveer een week per venster. Dat is prima, maar niet wat wij willen.
Ik wil geschiedenis levend maken. Niet droog uit een boekje leren, maar met je handen bezig zijn, ergens staan waar het gebeurd is, iets namaken, iets voelen. Dat kost tijd. Dus kiezen we ervoor om per venster een hele maand te nemen: tijd voor meerdere museumbezoeken, tijd om een documentaire rustig te laten bezinken en er nog een keer op terug te komen, tijd voor een workshop waarin de kinderen zelf iets maken dat bij het tijdvak past.
Dat past ook bij hoe wij thuisonderwijs in de praktijk aanpakken: niet vak voor vak afvinken, maar de tijd nemen om ergens écht in te duiken.
We gaan dus niet dit jaar de hele Canon door. We beginnen gewoon, en zien waar we uitkomen. Vijftig vensters in vijftig maanden is ruim vier jaar. Geen haast.
November: Dinovember, oftewel tijdvak 0
De Canon begint officieel bij Trijntje, het oudste menselijke skelet dat ooit in Nederland is gevonden, zo’n 7500 jaar oud. Maar laten we eerlijk zijn: als je met kinderen geschiedenis gaat doen, dan wil je beginnen bij het échte begin. Niet bij 5500 voor Christus, maar bij de dinosaurussen, de ijstijden, de mammoeten. Alles wat er was vóórdat er mensen rondliepen.
Daarom plakken we er een “tijdvak 0” aan vooraf. November wordt Dinovember.
Op het programma staan Naturalis in Leiden (waar de beroemde T. rex Trix staat) en het Oertijdmuseum in Boxtel. We zijn ook bezig een schoolreisje-arrangement te boeken samen met andere thuisonderwijsgezinnen, zodat de kinderen dit niet alleen met ons beleven, maar ook met leeftijdsgenoten.
Daarnaast zoeken we documentaires over de prehistorie en het ontstaan van het leven op aarde, en waar mogelijk een workshop, denk aan fossielen zoeken, dinoskeletten nabouwen of iets maken met je handen in de natuur, zodat het niet bij kijken en lezen blijft.
In december pakken we dan de Canon zelf op, te beginnen bij venster 1: Trijntje en de eerste jager-verzamelaars in het Nederlandse rivierengebied.
De kracht van musea bij geschiedenis
Musea zijn geen uitstapje. Ze zijn onderdeel van het leren. We hebben eerder geschreven over [hoe museumbezoeken geschiedenisles veranderen in een levende tijdmachine](https://eenmooigezin.nl/het-oude-ambachten-speelgoed-museum-hoe-geschiedenisles-verandert-in-een-levende-tijdmachine/), en dat is precies wat we met de Canon willen doen. Een kind dat in het Oertijdmuseum staat en een hunebed nabouwt, onthoudt meer dan een kind dat erover leest in een boek.
Daarom plannen we per venster minimaal één museumbezoek, liefst twee als het kan. En we koppelen daar waar mogelijk een workshop of activiteit aan, zodat de kinderen niet alleen kijken maar ook doen.
Doe je mee?
Als je zelf ook thuisonderwijs geeft en het leuk vindt om aan te sluiten bij een van de museumbezoeken of het schoolreisje-arrangement, laat het me weten. Stuur een mailtje naar iris@eenmooigezin.nl met als onderwerp “Musea”, dan houd ik je op de hoogte van data en locaties.
Ook als je geen thuisonderwijs geeft maar wel geïnteresseerd bent in hoe je de Canon thuis kunt inzetten als inspiratiebron, ben je welkom om mee te lezen.
Wat je de komende tijd kunt verwachten
Dit stuk is de kapstok voor wat komt. Na elk museumbezoek, elke goede documentaire, elke workshop deel ik een kort verslag of een review, zodat je precies kunt volgen hoe we Dinovember hebben aangepakt, en daarna elk Canon-venster. Handig ook als je zelf wilt overwegen om hetzelfde traject te volgen, of gewoon benieuwd bent welke musea en documentaires de moeite waard zijn.
Volg je zelf ook de Canon, of pak je geschiedenis op een andere manier aan? Ik hoor het graag in de reacties.
Wil je niets missen van deze reeks? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.
Veelgestelde vragen
Wat is de Canon van Nederland?
Een verzameling van vijftig vensters die samen een overzicht geven van de Nederlandse geschiedenis, van de prehistorie tot nu. De Canon is in 2006 samengesteld door de commissie-Van Oostrom en in 2020 herijkt met tien nieuwe vensters. De vensters zijn gekoppeld aan tien tijdvakken en vormen onderdeel van de kerndoelen in het basisonderwijs en de examenprogramma’s in het voortgezet onderwijs.
Waarom doen jullie een maand over één venster in plaats van een week?
Omdat we geschiedenis levend willen benaderen: met museumbezoeken, workshops en documentaires, in plaats van alleen droog uit een boekje leren. Dat kost meer tijd dan een week, maar levert meer diepgang op.
Kan ik meedoen met de museumuitjes?
Ja, mail naar iris@eenmooigezin.nl met als onderwerp “Musea” en je krijgt bericht zodra er een uitje of schoolreisje-arrangement gepland staat.
Doorlopen jullie de hele Canon dit jaar?
Nee. We beginnen in november met Dinovember (tijdvak 0, de prehistorie vóór de Canon), en pakken in december het eerste echte venster op: Trijntje. Daarna nemen we de tijd per venster. Vijftig vensters in vijftig maanden is ruim vier jaar. Geen haast, wel diepgang.
Wat is het verschil tussen de Canon van 2006 en de herijkte versie van 2020?
Bij de herijking zijn tien vensters vervangen om de Canon breder en actueler te maken. Zo kwamen onder andere Trijntje (het oudste skelet van Nederland), Jeroen Bosch, Maria van Bourgondië en het Oranjegevoel erbij. De tien tijdvakken zijn hetzelfde gebleven, maar de nadruk is verschoven naar meer diversiteit en bredere cultuurgeschiedenis.
Waar vind ik meer informatie over de Canon?
De officiële website is canonvannederland.nl. Daar vind je per venster achtergrondinformatie, video’s, leestips en lesmateriaal. Ook kun je er de Canon bestellen als poster of boekje.