Spanje. De zon, de uitgestrekte kusten, de rijke cultuur. Een groeiende gemeenschap van Nederlandse en Belgische expats die het leven aan de Middellandse Zee zoeken. Maar als je thuisonderwijs wilt geven, is Spanje een stuk ingewikkelder dan de meeste mensen denken.
Emigreren naar Spanje: hoe werkt het voor Nederlanders en Belgen?
Omdat Spanje een EU-lidstaat is, is emigreren voor Nederlanders en Belgen in de basis heel eenvoudig: het valt onder het vrij verkeer van personen. Je hebt hier dus geen visum voor nodig (visa zoals het non-lucrative visum of het digital nomad visum zijn uitsluitend bedoeld voor niet-EU-burgers).
Hoe het wel werkt?
- Het NIE-nummer: Alles in Spanje begint met het Número de Identidad de Extranjero (NIE). Zonder dit identificatienummer kun je geen huis huren, geen bankrekening openen en geen internet afsluiten.
- Inschrijven: Binnen drie maanden na aankomst schrijf je je in bij de gemeente (Padrón) en bij het Oficina de Extranjeros (of het nationale politiebureau). Je ontvangt dan je Certificado de Registro de Ciudadano de la Unión (vaak het ‘groene kaartje’ of groene A4’tje genoemd).
Thuisonderwijs in Spanje — legaal of niet?
De korte versie: het is niet expliciet verboden, maar in de praktijk trekt de overheid vaak aan het langste eind.
Hier is waarom. De Spaanse grondwet (artikel 27) erkent vrijheid van onderwijs, en de huidige onderwijswet (LOMLOE) stelt dat onderwijs verplicht is voor kinderen tussen de 6 en 16 jaar. Maar de wet spreekt over escolarización — wat letterlijk ‘het naar school gaan’ betekent. Thuisonderwijs wordt in de wet nergens genoemd, geregeld of erkend.
Dit noemen we een vacío legal (een wettelijk vacuüm). Dat klinkt als vrijheid, maar in de praktijk zorgt het voor problemen. In 2010 deed het Spaanse Constitutionele Hof (Sentencia 133/2010) namelijk een belangrijke uitspraak: ze oordeelden dat de grondwet het recht op thuisonderwijs niet garandeert, wat betekent dat de staat het recht heeft om fysieke schoolaanwezigheid af te dwingen.
Dit betekent in de praktijk het volgende:
- Het spijbelprotocol: Als de leerplichtambtenaar of sociale diensten ontdekken dat een kind van 6+ niet is ingeschreven op een school, kan het Protocolo de Absentismo Escolar (protocol voor schoolverzuim) in werking treden. Dit kan leiden tot waarschuwingen en, in het ergste geval, een gang naar de rechter.
- Resultaten variëren per regio: Omdat onderwijs deels decentraal is geregeld, is de aanpak overal anders. Catalonië is van oudsher toleranter en heeft een grote, gevestigde homeschool-gemeenschap. In andere regio’s, zoals Andalusië of Valencia, kan de inspectie veel strenger optreden.
- Duizenden families doen het toch: Schattingen lopen uiteen van 2.000 tot ruim 4.000 thuisonderwijsgezinnen in Spanje. Velen vliegen succesvol onder de radar, maar het blijft een risico.
Hoe doen expat-gezinnen het in de praktijk?
Veel buitenlandse gezinnen in Spanje durven de pure unschooling of homeschooling-route niet aan vanwege de juridische risico’s. Zij kiezen voor een veiligere “paraplu-constructie”: inschrijving bij een geaccrediteerde internationale (online) school in het buitenland.
Het kind is dan formeel ingeschreven bij een instelling (bijvoorbeeld een Amerikaanse umbrella school of een Brits online programma), volgt een erkend curriculum (zoals Cambridge A-Levels of Pearson Edexcel) en krijgt officiële rapporten. Examens worden afgelegd bij erkende examencentra in steden als Madrid, Barcelona of Málaga.
Omdat het kind formeel ergens staat ingeschreven, hebben ouders bewijsmateriaal in handen mocht de lokale politie of kinderbescherming voor de deur staan. Let wel: ook dit is formeel nog steeds een grijs gebied, maar het biedt een aanzienlijke laag juridische bescherming.
Wil je kind later studeren aan een Spaanse universiteit? Dan kunnen deze buitenlandse diploma’s worden geaccepteerd en omgerekend naar de Spaanse schaal via de UNED (de Spaanse afstandsonderwijsuniversiteit).
Organisaties voor thuisonderwijs in Spanje
- ALE (Asociación para la Libre Educación): De belangrijkste en grootste homeschool-organisatie in Spanje. Ze bieden cruciaal juridisch advies, informatie en een netwerk voor gezinnen.
- Educación Libre: Biedt alternatieve bronnen en (juridische) ondersteuning.
- Coordinadora Catalana para el Reconocimiento y la Regulación del Homeschooling: Een organisatie specifiek in Catalonië die actief lobbyt voor de formele erkenning en regulering van thuisonderwijs in die regio.
Daarnaast zijn er zeer actieve (vaak Engelstalige) thuisonderwijsgemeenschappen te vinden via Facebook en lokale groepen langs de Costa del Sol, de Costa Blanca (Alicante/Valencia) en op eilanden als Ibiza en Mallorca.
Wat ik ervan vind
Spanje is een land waar je gedoe kunt verwachten als je thuisonderwijs wilt geven. Niet omdat ze actief op je jagen, maar omdat het nergens wettelijk is verankerd. Die constante onzekerheid over het absentismo-protocol hangt toch als een zwaard van Damocles boven je gezin.
Ben je bereid om je in te lezen, lid te worden van ALE voor juridische back-up en een online ‘parapluschool’ te gebruiken? Dan is het absoluut een optie, en de Spaanse levenskwaliteit maakt veel goed. Maar zoek je een plek waar thuisonderwijs zonder stress wettelijk is toegestaan? Dan zijn België, Portugal of — voor nu nog — Engeland veel veiligere keuzes.
Dit artikel is onderdeel van een serie over thuisonderwijs in het buitenland. Lees ook:
→ Thuisonderwijs in Portugal — legaal, maar je moet er wel voor door de bureaucratie heen
→ Thuisonderwijs in België — de beste optie van onze buren
→ Thuisonderwijs in de VS, Canada en Australië — het Wilde Westen, maar ver weg
→ Thuisonderwijs in Nederland: hoe de wet wél werkt