Dit is de vraag die ik het meest krijg van ouders die twijfelen — en het eerlijke antwoord is niet fijn om te horen.
Als je kind al ingeschreven heeft gestaan op een school, is de weg naar thuisonderwijs via artikel 5b afgesloten.
Niet omdat thuisonderwijs wettelijk verboden is, maar omdat de vrijstelling die de meeste thuisonderwijsgezinnen gebruiken een harde voorwaarde heeft: je kind mag in het jaar vóór de aanvraag niet ingeschreven zijn geweest. Het gaat om de inschrijving bij DUO — zelfs als je kind zelf nog nooit een dag op de school geweest.
Waarom dit zo werkt
Thuisonderwijs bestaat niet als begrip in de Nederlandse wet. Wat bestaat, is vrijstelling van de leerplicht. De meest gebruikte route is artikel 5b: je hebt bezwaren tegen de richting (levensbeschouwing) van alle scholen op redelijke afstand.
Die route heeft drie voorwaarden:
1. Je kind is niet ingeschreven geweest in het afgelopen jaar
2. Je hebt bezwaren tegen de richting van alle nabijgelegen scholen
3. Je dient je beroep tijdig en correct in
Is je kind al ingeschreven? Dan val je voor dat kind buiten voorwaarde 1.
Wat zijn je opties dan toch?
Optie 1 – Verhuizen
Als je verhuist naar een gebied zonder scholen van dezelfde richting als jouw levensovertuiging, kun je na inschrijving in de nieuwe gemeente een beroep doen op vrijstelling. Dit werkt makkelijker bij minder gangbare richtingen (bijv. islamitisch of protestants-christelijk) dan bij openbaar onderwijs — dat is er bijna overal.
Optie 2 – Emigreren
In België is thuisonderwijs veel toegankelijker geregeld. In Duitsland en Frankrijk is het bij wet verboden. Als je serieus overweegt te emigreren, is België de meest logische stap.
Optie 3 – (Tijdelijk) reizen
Je kunt je kind uitschrijven uit Nederland en een jaar reizen. Bij terugkomst — liefst in een andere gemeente — kun je opnieuw een beroep doen op vrijstelling. Dit werkt niet altijd, maar sommige gezinnen hebben er succes mee gehad.
Jongere broertjes en zusjes
Gek genoeg telt de vrijstelling per kind, niet per gezin. Je kunt voor de jongere broertjes of zusjes van het schoolgaande kind dus wél beroep op vrijstelling doen, zelfs als het oudere kind al naar school gaat.
Sommige gezinnen schrijven, ook al zijn ze heel ontevreden over hoe het met hun oudere kind gaat, de jongere toch maar in: “omdat we toch vast zitten in het systeem”. In mijn ogen een opmerkelijke en onverstandige zet: als jouw levensovertuiging botst met die van alle scholen en je ervaart dat de school waarop je oudere kind al zit absoluut niet aan de wensen voldoet, waarom dan een jonger kind óók 14 jaar overleveren aan een bindend co-ouderschap met de overheid? Waarom zou je het risico lopen op gedoe en rechtszaken voor 2 kinderen als je je tóch wilt beroepen op vrijstelling in plaats van voor één kind?
De pijnlijke waarheid
Het Nederlandse systeem maakt het bijna onmogelijk om een schoolgaand kind terug naar huis te halen. Dat is bewust zo. De wet biedt heel weinig ruimte.
Voor ouders die vastlopen met een kind dat uitvalt op school, is dit frustrerend en vaak ronduit pijnlijk. De route naar thuisonderwijs is dan smal, en de hoepels zijn groot.
Als je dit leest en je kind is nog jong, of je hebt een jongere die nog niet ingeschreven is: dit is precies waarom de timing zo belangrijk is.
→ Als je kind 2 is, is het tijd om deze vraag te stellen
→ Thuisonderwijs in de wet: hoe zit het juridisch?
→ Thuisonderwijs of school? Zo maak je een bewuste keuze
→ Een school kiezen: de complete gids
Ik hoop dat je dit iets verder helpt in je zoektocht naar thuisonderwijs geven aan een reeds schoolgaand kind. Ik heb helaas geen optimistischer beeld voor je, het is (op dit moment) niet eenvoudig om uit het schoolsysteem te stappen. Ondanks een enorme hoeveelheid thuiszitters (= uitgevallen kinderen op school), kun je als ouder niet besluiten om een schoolgaand kind thuisonderwijs te geven, zonder eerst door flinke hoepels te moeten springen.
