In 2020 werd Nederlandse Gebarentaal officieel erkend als volwaardige taal in Nederland.
Dat is vijf jaar geleden.
En toch heeft NGT nog steeds geen vaste plek in het curriculum van het primair of voortgezet onderwijs. Op de meeste basisscholen wordt geen woord gebarentaal geleerd. Op middelbare scholen kan het op sommige VMBO-scholen als keuzevak — maar verplicht is het nergens.
Terwijl Frans op bijna elke middelbare school verplicht is.
Ik snap het niet. En ik wil uitleggen waarom ik denk dat dit een gemiste kans is — voor dove kinderen, maar ook voor alle andere kinderen.
Wat er nu is (en wat er niet is)
Wat er wel is
- Op sommige VMBO-scholen is NGT of NmG (Nederlands met Gebaren) beschikbaar als keuzevak
- Auris en Kentalis bieden speciaal onderwijs voor dove en slechthorende kinderen, waarbij NGT een centrale rol speelt
- Een klein aantal reguliere scholen experimenteert met gebarentaal als onderdeel van taalonderwijs
Wat er niet is
- Een verplichte of aanbevolen plek voor NGT in het reguliere basisonderwijs
- NGT als keuzevak in het havo- of vwo-curriculum
- Landelijk beleid dat gebarentaal aanmoedigt in reguliere scholen
NGT is erkend als taal. Maar die erkenning heeft nog niet geleid tot een plek in de klas.
Waarom dit een probleem is – voor dove kinderen
Er zijn in Nederland zo’n 1,5 tot 2 miljoen slechtohorende en dove mensen. Circa 30.000 daarvan gebruiken gebarentaal. De meeste dove kinderen (90%+) groeien op in horende gezinnen, gaan naar reguliere scholen (al dan niet met ondersteuning), en bewegen zich door een wereld die volledig op gesproken taal is ingericht.
Als niemand op school gebarentaal leert, wordt de wereld van dove kinderen kleiner. Niet omdat zij minder kunnen — maar omdat de mensen om hen heen niet met hen kunnen communiceren.
Een klasgenoot die een paar NGT-gebaren kent, kan een brug zijn. Een leerkracht die weet hoe communicatie met gebaren werkt, kan een verschil maken. Een school waar gebarentaal zichtbaar is, zegt: jij hoort erbij.
Dat is niet sentimenteel. Dat is inclusie in de praktijk.
Waarom dit een probleem is – voor alle kinderen
Maar het gaat niet alleen om dove kinderen. Het gaat om wat we alle kinderen meegeven.
We leren kinderen Frans omdat het nuttig is. Internationaal, economisch, cultureel. Maar hoeveel leerlingen gebruiken hun schoolFrans ooit echt?
Gebarentaal is een taal die je kunt gebruiken:
– als het te luid is om te praten
– als het te stil moet zijn
– op afstand, door glas, in het water
– met iemand die doof is of later doof wordt
– als een kind of volwassene tijdelijk niet kan spreken door een operatie of ziekte
– als je zelf later slechthorend of doof wordt
En het leert kinderen iets wat Frans niet leert: dat taal niet alleen geluid is. Dat communicatie meer vormen heeft dan wij gewend zijn. Dat er een heel andere manier van in de wereld zijn bestaat — visueel, ruimtelijk, fysiek.
Dat is geen kleine les.
Wat er zou moeten veranderen
Ik pleit niet voor afschaffing van Frans of Duits. Meer talen leren is bijna altijd goed.
Maar ik pleit er wel voor dat gebarentaal serieus wordt genomen als onderdeel van het onderwijs. Niet als extraatje, niet als keuzevakje op één VMBO-school, maar als iets dat structureel een plek krijgt.
Op de basisschool: een paar honderd gebaren als onderdeel van taalontwikkeling. Net zoals kinderen leren over verschillende dialecten, schrijfsystemen en communicatievormen.
Op de middelbare school: NGT als volwaardige keuzevak-optie, naast Frans, Duits en Spaans.
Dat is niet radicaal. Dat is logisch.
Wat je zelf kunt doen
Je kunt niet in je eentje het onderwijssysteem veranderen. Maar je kunt wel:
– Gebarentaal thuis leren — met je kinderen, als gezin
– Je school vragen of ze ooit hebben nagedacht over gebarentaal in de klas
– Bewust zijn van wat dove kinderen in jouw omgeving nodig hebben om zich thuis te voelen
En misschien het meest krachtige: praten erover. Met andere ouders, op het schoolplein, in de appgroep. De vraag stellen die bijna niemand stelt.
Waarom leren onze kinderen eigenlijk geen gebarentaal?
→ Gebarentaal leren: praktische gids voor beginners
→ Waarom leren we in Nederland Frans maar geen gebarentaal?
→ Terug naar het overzicht: gebarentaal voor iedereen